ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 18 ਫਰਵਰੀ | ਖੂਨ ਦਾ ਜੰਮਣਾ (Blood Clotting) ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਅੰਗ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਲੇਟਲੇਟਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ‘ਥੱਕਾ’ (ਕਲੌਟ) ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥੱਕਾ ਖੂਨ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਮੂਲੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖੂਨ ਵਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮੱਸਿਆ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਖੂਨ ਦਾ ਜੰਮਣਾ ਉਦੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਸਾਂ ਜਾਂ ਧਮਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਣ ਲੱਗ ਪਵੇ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਥ੍ਰੌਮਬੋਸਿਸ (Thrombosis) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਸਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣਿਆ ਇਹ ਥੱਕਾ ਖੂਨ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੇ।
ਕਿਉਂ ਹੈ ਇਹ ਜਾਨਲੇਵਾ? ਅਸਧਾਰਨ ਬਲੱਡ ਕਲੌਟਿੰਗ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ:
-
ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ: ਜੇਕਰ ਖੂਨ ਦਾ ਥੱਕਾ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਵੇ।
-
ਸਟ੍ਰੋਕ: ਜੇਕਰ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੋਕ ਦੇਵੇ।
-
ਪਲਮਨਰੀ ਐਮਬੋਲਿਜ਼ਮ: ਜੇਕਰ ਇਹ ਥੱਕਾ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕਿ ਬੇਹੱਦ ਘਾਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ, ਬਲੱਡ ਕਲੌਟਿੰਗ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਣਚਾਹੇ ਕਲੌਟਸ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
