ਧੁੱਪ-ਛਾਂ

&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph"><strong>-ਲਾਲ ਸਿੰਘ <&sol;strong><&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ&NewLine;ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ &comma; ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੀਜਾ ਮਕਾਨ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ । ਪਹਿਲਾਂ ਮਕਾਨ ਚੁੰਗੀਓ&NewLine;ਬਾਹਰ ਬਣੀ ਬਸਤੀ ਵਿਚ ਇਕੋ ਇਕ ਕਮਰਾ ਸੀ । ਅੱਗੋ ਵਿਹੜਾ ਨਾ ਬਰਾਂਡਾ&nbsp&semi; । ਉਂਝ ਵਿਹੜਾ ਸੀ ਵੀ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ &OpenCurlyQuote;ਹਾਤੇ ’ ਵਰਗਾ । ਦਸਾਂ ਕਰਾਏਦਾਰਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ । ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਦੀ ਰੋਲ-ਗਦੋਲਾ ।&NewLine;ਕਿਸੇ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਕਿਸੇ ਤਾ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ । ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਪੜਾ ਕਿਸੇ ਦੇ । ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਿਆਣਾ ਕਿਧਰੇ&NewLine;ਹੱਗ ਛੱਡਦਾ । ਕਿਸੇ ਦਾ ਖੰਗਾਰ ਕਿਧਰੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ । ਇਕ ਦਾ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਦਸਾਂ ਕੁਆਟਰਾਂ ਤੱਕ&NewLine;ਪਹੁੰਚਦਾ&nbsp&semi; । ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਨਲਕਾ । ਉਹ ਵੀ ਨਿਰਾ&NewLine;ਢੀਚਕ-ਢੀਚਕ । ਦਾਤਨ-ਕੁਰਲਾ &comma;ਨੱਕ-ਸੀਂਢ ਸੱਭ&NewLine;ਦਾ ਉੱਥੇ । ਪਾਣੀ ਦੀ &nbsp&semi;ਵਾਰੀ ਲਈ ਚੀਂ-ਚੀਂ &comma;&NewLine;ਪੈਂਅ-ਪੈਂਅ ਹੁੰਦੀ ਈ ਰਹਿੰਦੀ । ਲੜਨ-ਭਿੜਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੁਰਤ ਨਾ ਕਿਸੇ&NewLine;ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੀ । ਪਿੰਡ ਡਿਪੂ ਦੀ ਪਿਛਵਾੜੀ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਬਣਵਾਇਆ ਕਈ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ&NewLine;ਖੁਲ੍ਹਾ-ਮੋਕਲਾ ਮਕਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੋ ਘੁਰਨੇ ਦੀ ਕੈਦ&comma; ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਸਹੇੜਨ ਵਾਂਗ ਜਾਪੀ । ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਰਾਇਆ ਪੇਸ਼ਗੀ ਦਿੱਤਾ ਛੱਡ&NewLine;ਕੇ &comma; ਮੈਂ ਦਸਾਂ ਕੁ ਦਿਨਾਂ&nbsp&semi; ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਟਿਕਿਆ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਇਹ ਮਕਾਨ ਮਾਡਲ-ਗਰਾਮ&NewLine;ਅੰਦਰ ਸੀ । ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ-ਡੁਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ । ਨਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਵੇਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮਕਾਨ । ਇਕ&NewLine;ਇਕ ਪਲਾਟ ਅੰਦਰ ਦੋ-ਦੋ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੈਟ । ਚੁਰੰਜਾ ਨੰਬਰ ਕੋਠੀ ਦਾ &OpenCurlyQuote;ਸੀ ’ ਪੋਰਸ਼ਨ ਖਾਲੀ ਮਿਲ ਗਿਆ । ਜਾਂ ਇਉਂ ਆਖੋ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ । ਇਥੇ ਇਕ ਮਾਸਟਰ ਜੀ&NewLine;ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ&comma; ਸਿਆਣੇ-ਬਿਆਣੇ &comma; ਬਾਲ-ਬੱਚੇਦਾਰ । ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ । ਉਪਨਾਮ &OpenCurlyQuote;ਸੈਣੀ ’ ਕਰਕੇ ਲਿਖਦੇ&nbsp&semi; । ਮਾਲਕ ਮਕਾਨ ਵੀ&NewLine;ਇਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ &comma; ਪਰ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਵੱਖਰੀ । ਬਨਵੈਤ । ਵੱਡੇ ਬਨਵੈਤ ਜੀ ਦੁਕਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ &comma;ਢਾਂਗੂ ਰੋਡ&NewLine;ਤੇ । ਮੋਟਰ ਸਪੇਅਰ-ਪਾਰਟਸ ਦੀ । ਦੋ ਮੁੰਡੇ &comma; ਉਹਨਾਂ ਦੇ । ਦੋਨੋਂ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟਰ । ਕੱਲੇ-ਕੱਲੇ&NewLine;ਪਾਸ ਕਈ ਕਈ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀਆਂ । ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ&NewLine;। &OpenCurlyQuote;ਏ&NewLine;’ ਪੋਰਸ਼ਨ ਇਕ ਕੋਲ &comma; &OpenCurlyQuote;ਬੀ ’ ਪੋਰਸ਼ਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸ । ਸੁਣਿਆ ਪੜ੍ਹਾਈ –ਲਿਖਾਈ &OpenCurlyQuote;ਚ ਦੋਨੋਂ ਨਫਿੱਟ ਸਨ । ਸਿਆਣੇ ਪਿਓ ਨੇ ਟਰੱਕ –ਕਲੀਨਰ&NewLine;ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਕਿੱਧਰੇ । ਅੱਗੋਂ ਡਰੈਵਰ ਦੀ ਅੜਵੈਂਗ ਟੱਕਰੇ । ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਸਿਖਾ &OpenCurlyQuote; ਤਾ । ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚੰਗਾ –ਮਾੜਾ ਬੋਲਦੇ । ਮਿੱਠਾ –ਕੌੜਾ&NewLine;ਛਕਦੇ । ਹਰ ਵੇਲੇ ਜ਼ਰਦਾ ਮੂੰਹ &OpenCurlyQuote;ਚ ਰਹਿੰਦਾ । ਸਿਰਗਟਾਂ-ਬੀੜੀਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਪੁੱਛੋਈ ਨਾ । ਦੋ ਸੂਟੇ&NewLine;ਮਾਰ ਕੇ ਬਿੱਲੇ ਲਾ ਛੱਡਦੇ । ਦਾਰੂ-ਸਿੱਕਾ &comma; ਫੀਮ-ਚਰਸ ਜੋ ਹੱਥ ਆਉਂਦਾ ਸੱਭ ਚਟੱਮ । ਪਰ &comma; ਸੈਣੀ&NewLine;ਪੁੱਤਰ ਸਨ &comma; ਪੱਲਾ ਨਾ ਗੁਆਇਆ । ਉਲਟਾ ਹੰਢੇ ਵਰਤੇ ਡਰੈਵਰਾਂ ਨੂੰ ਠਿੱਬੀ ਮਾਰ ਗਏ ।&NewLine;ਮੁਸ-ਫੁਟਦਿਆਂ &OpenCurlyQuote;ਡਰੈਵਰ&NewLine;’ ਬਣ ਬੈਠੇ । ਕੰਘੀ-ਪਟੇ ਵਾਹੁੰਦਿਆ ਇਕ-ਇਕ ਗੱਡੀ ਪਾ&NewLine;ਲਈ । ਬੱਸ ਫਿਰ &comma; ਚੱਲ ਸੌ ਚੱਲ । ਹੁਣ ਅੱਠ –ਅੱਠ ਦਸ-ਦਸ ਆ &comma;ਕੱਲੇ –ਕੱਲੇ ਕੋਲ । ਆਪਣੇ ਲਈ&NewLine;ਕਾਰਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ । ਜੀਪਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ । ਸਕੂਟਰ ਵੱਖਰੇ । ਦਫ਼ਤਰ ਵੱਖਰੇ । ਪੂਰੀ ਸੱਜ-ਧੱਜ । ਪਰ &comma;&NewLine;&OpenCurlyQuote;ਖਾਣੀ-ਪੀਣੀ’ਸਭ ਬੰਦ। ਕੈਂਚੀਆਂ ਮੋਚਨੇ ਸਭ ਢੇਰਾਂ &OpenCurlyQuote; ਤੇ । ਹੁਣ ਹੁਣ ਖੁਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਦਾਅੜੇ ।&NewLine;ਖੱਟੀਆਂ-ਨੀਲੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ । ਦਰਸ਼ਨੀ ਗਾਤਰੇ &comma; ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਨਈਂ &comma; ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਨਈਂ । ਹਰ&NewLine;ਵੇਲੇ ਵਾਖਰੂ-ਵਾਖਰੂ । ਅੱਗੋਂ ਟੱਬਰ-ਟ੍ਹੀਰ &comma; ਬਾਲ –ਬੱਚਾ ਸਭ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ । ਲਿਖਣ –ਪੜ੍ਹਨ&NewLine;ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਪਾਂ &OpenCurlyQuote;ਚ । ਫੜ੍ਹ ਲਓ &comma; ਮਾਰ ਦਿਓ &comma; ਕੱਢ ਦਿਓ &comma; ਟੁੱਕ ਦਿਓ&NewLine;&comma; ਸੱਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਿਖਸ਼ਾ । ਨਿਆਣੇ ਬਚਾਰੇ ਬੇ-ਸਮਝ । ਗਲੀ-ਗੁਆਂਡ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ । ਉਹਨਾਂ&NewLine;ਨਾਲ ਦੇ ਵੀ &comma; ਅੱਗੋਂ ਡਾਂਗ-ਸੋਟੇ ਵਾਲੇ ਵੀ । ਨਿੱਤ-ਨਵੇਂ ਲੜਾਈ ਹੁੰਦੀ । ਝਗੜਾ ਵਧਦਾ । ਸੱਟਾਂ&NewLine;ਲੱਗਦੀਆਂ । ਉਲ੍ਹਾਮੇ ਤੇ ਉਲ੍ਹਾਮਾਂ ਸਿਆਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ । ਨਜਿੱਠ ਲੈਂਦੇ ਉਹ &excl;ਵੱਡੇ ਬੰਦੇ ਸਨ ।&NewLine;ਮਾਸਟਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਆਂਡੀ ਸੀ ।ਗੁਆਂਡੀ ਕੀ &OpenCurlyQuote;ਘਰ ਦਾ ਬੰਦਾ ’ ਸੀ । ਇਕੋ ਕੋਠੀ &comma;ਇਕੋ ਜਾਤੀ । ਆਪਣੇ ਸਮਝ ਕੇ&NewLine;ਵਰਜਦਾ &comma;ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ । ਬਾਲ ਅੱਗੋਂ ਇਕ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ &OpenCurlyQuote;ਸਿਰ –ਘਸਿਆ ਮਾਸਟਰ ਸਿਰ-ਘਸਿਆ ਦੀ &comma;ਮਦਾਦ ਕਰਦਾ ਆ&NewLine;&&num;8230&semi;।’ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ । ਮਾਮਾਲਾ ਵੱਡੇ ਬਨਵੈਤ ਜੀ&NewLine;ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ । ਉਹ ਕਲਪ ਉਠਦੇ । ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬਨਵੈਤ ਆਈ-ਗਈ ਕਰ ਛੱਡਦੇ । ਛੋਟੇ ਬਨਵੈਤ ਹੋਰ ਵਧਦੇ ਗਏ । ਇਕ-ਦੋ ਵਾਰ &OpenCurlyQuote;ਵੱਡੇ-ਘਰ’ ਘੁੰਮ-ਫਿਰ ਆਏ । ਪਰ ਵਿਚਲਿਆ ਕੁਝ ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ।&NewLine;ਬੱਗਾ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰੇ ਸੀ &comma; ਸਗੋਂ ਵੇਅਰ ਗਏ । ਹਮਾਂ-ਤੁਮਾਂ ਸਭ ਡਰ ਕੇ ਲੰਘਦੇ । ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਸਟਰ&NewLine;ਵੀ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਇਕ&NewLine;ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ &OpenCurlyQuote;ਹੁਕਮ’&nbsp&semi; ਲੱਗਾ –&NewLine;ਦਾੜੀ-ਕੇਸ ਰੱਖ &comma; ਨਈਂ ਜਮਨਾਂ ਪਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ । &OpenCurlyQuote; ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬਨਵੈਤਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ।&NewLine;ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੋਂ ਹੱਸ ਛੱਡਿਆ –&OpenCurlyQuote; ਹਰਜ਼ ਵੀ ਕੀ ਆ ਮਾਹਟਰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਨਾ ਚਾਹੀਦਆ&nbsp&semi; ਬੰਦੇ ਨੂੰ &&num;8230&semi;&period;।&OpenCurlyQuote; ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ । &OpenCurlyQuote;ਫਾਰਮ ’ ਨਾਲੋਂ &OpenCurlyQuote;ਚਲਨ’ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦੇਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਸ਼ਰਮ-ਧਰਮ ਦੇ&NewLine;ਸੇਹੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ । ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ &OpenCurlyQuote;ਚੋਂ ਉਦਾਰਣਾਂ ਦੱਸਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਰ &comma;ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ&NewLine;ਰਾਜਧਾਨੀ&nbsp&semi; &OpenCurlyQuote;&nbsp&semi; ਚ ਸਭ ਦਲੀਲਾਂ ਰੱਦ । ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨਾ ਸੁਣੀ । ਹੁਕਮ&comma; ਹੁਕਮ ਸੀ – &OpenCurlyQuote; ਰੋਮਾਂ ਦੀ ਬੇ-ਅਦਬੀ ਕਰਨਾ ਬੰਦ&&num;8230&semi;&period;ਨਈਂ ਘਾਣ-ਬੱਚਾ&NewLine;ਪੀੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਗਾ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਕੰਬਦੇ&NewLine;ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਧਮਕੀ ਪੱਤਰ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ । ਮਾਸਟਰਨੀ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੜੀ ਤੋਂ&NewLine;ਜਾਣੂ ਸੀ । ਅੱਗੋਂ ਹੁਕਮ ਵੀ ਘੱਟ ਸਖ਼ਤ ਨਈਂ ਸੀ । ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੋਰੀਆਂ –ਬਿਸਤਰਾ ਚੁੱਕਿਆ &comma; ਆਪਣੇ&NewLine;ਪਿੰਡ ਚਲੀ ਗਈ । ਬਾਲ-ਬੱਚਾ ਸਾਂਭ ਕੇ । ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਮਗਰੇ ਚਲਾ ਗਿਆ । ਕੀ ਕਰਦਾ ਪਿੱਛੇ &comma;&NewLine;ਕੱਲਾ &excl;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਸ਼ਾਮ&NewLine;ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਕੂਲ ਇਕੋ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਵੀ ਲਾਗੇ ਲਾਗੇ &comma; ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵੰਨੀ । ਉਸ ਨੇ&nbsp&semi; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ । ਮੈਂ ਉਸੇਲੇ ਝੁੱਕੀ ਮਾਰੀ&comma;&NewLine;ਬਨਵੈਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ । ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਵੇਖ ਕੇ &comma; ਉਹ ਝੱਟ ਮੰਨ ਗਏ । ਪਰ &comma;ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ &OpenCurlyQuote;ਤੇ । ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ- &OpenCurlyDoubleQuote; ਮੀਟ&comma; ਸ਼ਰਾਬ &comma; ਮੱਛੀ &comma; ਆਂਡਾ &comma; ਘਰ ਦੀ ਹਦੂਦ ਅੰਦਰ&NewLine;ਖਾਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਆਖਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈ ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਆਂ ਮ੍ਹਾਰਾਜ਼ &&num;8230&semi;&period;ਪਹਿਲੋਂ ਈ&NewLine;ਏਨ੍ਹਾਂ ਕੁਰ੍ਹੈਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤੀਆ ਆਂ &&num;8230&semi;। &OpenCurlyDoubleQuote; ਦੂਜੀ ਸ਼ਰਤ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਸਾਡੇ ਮੁੰਡੇ ਆ ਪੰਜ &comma; ਦੋਨਾਂ ਭਰਾਮਾਂ ਦੇਏ&NewLine;&&num;8230&semi;ਮਾਡਲ ਸਕੂਲੀਂ ਪੜਦੇ ਆ &&num;8230&semi;&period;ਆਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਕੱਖ ਨੀਂ &&num;8230&semi;ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ &comma; ਚੰਗੀ&NewLine;ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲ ਲਾਆ ਕੇ । ਫੀਸ &period;&period;ਜਿੰਨੀ ਆਖੇਂ ਮਿਲੂ&&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਭਾਲੇ &excl; ਦੋ ਅੱਖਾਂ । ਪਿੰਡ ਹੱਟੀ &OpenCurlyQuote;ਛੱਡ’ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ&comma;ਦੋਹਰੀ ਕਮਾਈ ਸੀ ਹੁਣ ਕੱਲੀ ਤਨਖਾਹ ।&NewLine;ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਲਚ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਮਤਲਬ –ਮਤਲਬ ਸਾਫ ਸੀ ।&NewLine;ਮੈਂ ਫ਼ਟਾ-ਫੱਟ ਮੰਨ ਗਿਆ । ਓਸੇ ਸ਼ਾਮ ਹਨੇਰੇ ਪਏ ਗੰਢ –ਬਿਸਤਰਾ ਚੁੱਕ &OpenCurlyQuote;ਬਨਵੈਤ -ਵਿਲਾ’ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ । &OpenCurlyQuote;ਸੀ ’ ਪੋਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਦੋ-ਚਾਰ&NewLine;ਦਿਨ ਟਿਕ-ਟਿਕਾ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਏ । ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਸ਼ਰਤ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਅਮਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ । ਅੱਗੋਂ ਬਾਲਕ ਟੱਕਰੇ &comma; ਨਿਰੀਆਂ&NewLine;ਸੂਲਾਂ &comma; ਨਿਰੇ ਕੰਡੇ –ਨੌਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੇ । ਜਿਹੜੀ ਟਾਹਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਾ &comma; ਹੱਥ&NewLine;ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਦਾ । ਪੰਜੇ ਦੇ ਪੰਜੇ &OpenCurlyQuote;ਬਾਲਕ’ ਮੋਟੇ ਮੂਰਖ । ਇਕ ਨੰਬਰ ਦੇ ਨਾਲਾਇਕ । ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਲ ਦਾ ਨਾ&NewLine;ਕੋਕੋ ਨਾ ਆਏ । ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ – ਪੜ੍ਹਦੇ ਕਿਉਂ ਨਈਂ ਤੁਹੀਂ &&num;8230&semi;&period;&period;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਅੱਗੋਂ ਇਕ ਬੋਲਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote;ਆਉਂਦਾ ਨਈਂ ਪੜ੍ਹਨਾ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਿਹਾ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਕੇੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਆ ਜੇੜ੍ਹਾ ਹੋ ਨਈਂ ਸਕਦਾ &comma; ਬੱਸ ਥੋੜੀ&NewLine;ਜਿੰਨੀ ਮੇਨ੍ਹਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਆ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਅੱਗੋਂ ਦੂਜਾ ਬੋਲਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਜੇੜ੍ਹੇ ਮੇਨ੍ਹਤ ਕੀਤੀ ਬੈਠੇ ਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ&NewLine;ਲੱਭਾ ਏਥੇਂ &quest; ਧੱਕੇ-ਧੋੜੇ &comma; ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਜਾਂ ਕੈਦਾਂ-ਜੇਲ੍ਹਾਂ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪੂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ&NewLine;ਸਿੱਖੇ –ਸਿਖਾਏ ਬੋਲੀ ਸੀ&comma; ਸੀ ਪੂਰੀ ਠੀਕ। ਮੈਂ ਨਿਰਉੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ । &&num;8230&semi;ਕੌਣ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ &OpenCurlyQuote;ਚ ਪੈਂਦਾ &comma; ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੁੰ ਰੋਜ਼ੀ –ਰੋਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ&NewLine;&&num;8230&semi;&period;&period;।&OpenCurlyQuote; ਪਰ ਬਨਵੈਤ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਕੀ ਘਾਟ ਸੀ&NewLine;– &OpenCurlyQuote;ਬਣਿਆ –ਬਣਾਇਆ ਘਰ-ਬਾਹਰ &period;&period;ਕੀਤਾ –ਕਰਾਇਆ ਕਾਰੋਬਾਰ&NewLine;&period;&period;ਫੇਰ ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪੜ੍ਹਦੇ &comma; ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ ਚੰਗੇ ਬਾਲਕ ਬਣਦੇ । &OpenCurlyQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੈਂ&NewLine;ਫੇਰ-ਵਗਲ ਕੇ ਇਕ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਿਆ- &OpenCurlyDoubleQuote; ਤਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ –ਰੋਟੀ ਦੀ ਕਾਦ੍ਹੀ ਚਿੰਤਾ &excl; ਤ੍ਹਾਡੇ ਟਰੱਕ&comma;ਮੋਟਰਾਂ&NewLine;&comma;ਗੱਡੀਆਂ &comma; ਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਕੇ –ਵੱਡੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਰੇ ਧੰਦੇ &comma; ਤਾਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਦੱਬ ਕੇ ਪੜਨਾ&NewLine;ਚਾਹੀਦਾ&&num;8230&semi;ਦੱਬ ਕੇ ਵਾਹ ਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਹ &OpenCurlyQuote; ਦੀ ਅਖੌਂਤ ਸੁਣੀ ਨਈਂ ਤੁਸਾਂ &excl; &OpenCurlyDoubleQuote; ” ਖਾਧਾ ਵੀ ਮਾਣ-ਇਜ਼ਤਨਾ ਈ ਜਾਂਦਾ &comma; ਹਰ ਥਾਂ ਜਲੀਲ ਹੋ&NewLine;ਕੇ ਨਈਂ । &period;&period; ਕਦੀ ਦਿੱਲੀ-ਰਿਆਣਾ&comma; ਕਦੀ ਯੂ ਪੀ&period; – ਸੀ ਪੀ &comma; ਕਦੀ ਜੰਮੂ-ਬਿਦਰ ਕੇੜਾ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼&NewLine;ਜੁੱਤੀਆਂ ਖਾਏ ਏਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਲੱਗ ਕੇ ਈ ਸਾਹ ਲਉ &period;&period;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਜੈਕਾਰਾ ਛੱਡਿਆ । ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ&NewLine;ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ । ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਉਹ ਨਿਰ-ਪੁਰਾ &OpenCurlyQuote;ਬਾਲਕ’ ਹੀ ਨਈਂ ਪੂਰਾ &OpenCurlyQuote;ਮੁੰਡਾ’ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ &comma; ਮੁੰਡਾ । ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਬੁਝਦਾ&NewLine;– ਆਪਣੇ ਲਾਭ &comma; ਆਪਣੇ ਹਾਣ । ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸੇ ਲਾਭ ਦਿਸਦਾ ਸੀ &comma; ਹਾਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ&NewLine;ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੈਨੂੰ&NewLine;ਲੱਗਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪਾਣ ਕਿਸੇ &OpenCurlyQuote;ਮਾਡਲ –ਸਕੂਲ &OpenCurlyQuote; ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਉਹਨੂੰ । ਨਈਂ ਬਾਲਕ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਤਾਂ &nbsp&semi;ਬਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਐ । ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਉਸ ਨੁੰ&NewLine;ਮਸੀਤਾਂ-ਮੰਦਰ-ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਆ । ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ ਆਹ ਮਾਡਲ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ&NewLine;ਛੱਡਦੀਆਂ । ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ&nbsp&semi; ਰਹਿਣ ਈ ਨਈਂ&NewLine;ਦਿੰਦੀਆਂ । ਪੂਰਾ &OpenCurlyQuote; ਉੱਲੂ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਦੀਆਂ ਬਾਹਰ । ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਤ-ਕੁਸੱਤ&NewLine;&comma; ਨਾ ਸਾਬ੍ਹ-ਸਲਾਮ । ਇਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਸੌ ਦਰਜੇ ਖਰੇ ਆ । ਚਾਹ&NewLine;ਮੰਗੀਏ ਚਾਹ ਪਲਾਉਂਦੇ ਆ । ਜਿੱਥੇ ਕਹੀਏ ਓਥੇ ਟਿਕੇ ਰਿਹੰਦੇ ਆ । ਕਹੀਏ – ਉੱਠੋ ਪੜ੍ਹੋ &semi; ਪੜ੍ਹਨ&NewLine;ਲਗਦੇ ਆ । ਕਹੀਏ – ਬੈਠ ਜਾਓ &comma; ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਆ । ਨਿਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ । ਆਗਿਆਕਾਰ ਰਈਅਤ ਪੰਜਾਬੀ&NewLine;ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ &comma; ਬਹਾਦਰ ਫੌਜੀਆਂ ਵਾਂਗ । ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ &OpenCurlyQuote;ਸਰ ’ਚਾਹੇ &OpenCurlyQuote;ਆਪਣੇ’ ਆਖ ਸਕਦਾ । ਰਾਤ ਪੁਰ ਦਿਨੇ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਐ &comma; ਹਾਲੀ&NewLine;ਪਸੂਆਂ ਵਾਂਗ । ਅੱਗੋਂ&nbsp&semi; ਸੀਅਈ ਨਈਂ ਕਰਦੇ ਆਪਣੇ&NewLine;ਮਾਲਕਾਂ ਮੂਹਰੇ । ਆਪਣੀਆਂ &OpenCurlyQuote;ਸਰਕਾਰਾਂ’ ਅੱਗੇ । ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਆਖੇ – ਸੌ ਜਾਓ &comma; ਸੌ ਜਾਂਦੇ ਆ&NewLine;। ਜੇ ਅਫ਼ਸਰ ਆਖਣ – ਜਾਗ ਪਓ &comma; ਜਾਗ ਉਠਦੇ ਆ ।ਕੰਮ ਕਰੋ –ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਆ । ਕੰਮ ਬੰਦ&NewLine;ਕਰੋ – ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਆ । ਅੰਦਰ ਲੁਕ ਜਾਓ&nbsp&semi; &comma;&NewLine;ਬਾਹਰ ਕਰਫਿਊ ਆ –ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਹਰ ਨਈਂ ਆਉਂਦੇ । ਹੁਣ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਓ – ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕ&NewLine;ਸਕਦੇ । ਕੇ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ –ਹੁਣ ਅਨਾਜ ਚਾਹੀਦਾ ਐ । ਅੰਨ-ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਬੈਠਦੇਂ ਆ &comma; ਪੰਜਾਬੀ । ਹੁਣ&NewLine;ਦੁੱਧ ਚਾਹੀਦਾ – ਤਾਂ ਗਊ-ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਬੈਠਦੇ ਆ । &&num;8230&semi;ਹੁਣ ਗੁੜ – ਚੀਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਐ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ&NewLine;ਮਿੱਠਾ ਇਨਕਲਾਬ ਸਿਰ&nbsp&semi; &OpenCurlyQuote; ਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਆ ਪੰਜਾਬੀ । ਕਿਸੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨੂੰ&NewLine;ਆਖ ਕੇ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਇਮੇਂ-ਕਿਮੇਂ &excl; ਕਿਸੇ ਕੈਰੇਲੀਅਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ।&NewLine;ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ – ਐਧਰ ਜਾਣਾ । ਉਹ ਓਧਰ ਨੂੰ ਜਾਊ ।ਤੁਸੀਂ ਮੋੜੋ ਐਧਰ ਨਈਂ ਜਾਣਾ &comma; ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਗੇ ਉਹ&NewLine;। ਬਿਲਕੁਲ ਬਨਵੈਤ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ । ਪਤਾ ਨਈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗ ਲੱਗ ਗਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ।&NewLine;ਪਰ&comma; ਨਈਂ &semi; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਗ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸੌਹਰੀ ਦੇ &nbsp&semi;ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਜਾਂਦੇ । ਕੋਈ ਚੱਜ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ&NewLine;ਵਾਂਗ । ਕੋਈ ਸਿਹਤ-ਮੰਦ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਮਦਰਾਸੀਆਂ ਵਾਂਗ । ਇਹ ਛੋਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ&NewLine;ਪਿੱਠ ਪੂਰਦੇ ਲੱਗੇ &comma; ਮੈਨੂੰ । ਨਾ ਵੱਡਿਆ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ&comma;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਨਾ&NewLine;ਆਪਣਿਆਂ ਦਾ ਡਰ । ਨਾ ਘਰ ਦਾ ਕੋਈ ਫਿਕਰ &comma; ਨਾ&nbsp&semi;&NewLine;ਬਾਹਰ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੱਤਾ । ਬੱਸ &comma; ਇਕੋ-ਇਕ ਧੁਨ ਸਵਾਰ ਦਿਸੀ ਇਹਨਾਂ &OpenCurlyQuote;ਤੇ – &OpenCurlyQuote; ਜੈਸੇ ਹਮ ਕੈਹਤੇ ਹੈਂ ਵੈਸੇ ਕਰੋ &comma; ਨਈਂ ਘਾਣ-ਬੱਚਾ&NewLine;ਪੀੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਗਾ । &OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਛੋਟੇ&NewLine;ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਤਕ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਸਿਰ – ਖਪਾਈ ਕੀਤੀ । ਕਿਸੇ ਨੂੰ &OpenCurlyQuote;ਟੀਚਰ’ ਪੜ੍ਹਾਇਆ &comma; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ-ਅਲਜਬਰਾ । ਕਿਸੇ ਨੂੰ&NewLine;ਸਮਾਜਕ ਪੜ੍ਹਾਈ &comma; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ । ਕੱਲੇ-ਕੱਲੇ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ –ਭੂਗੋਲ ਸਮਝਾਇਆ ।&NewLine;ਫਿਰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਬਾਲ-ਬੋਧ ਉਠਦਾ ਕੀਤਾ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾ । ਪੂਰੀ ਜਾਨ-ਮਾਰੀ ਕੀਤੀ ਮੈਂ ।&NewLine;ਪਰ &comma;ਉਹ &excl; ਜੈਸੇ ਥੇ &comma; ਵੈਸੇ ਰਹੇ । ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਮੀਆਂ ਬਥੇਰਾ ਕਲਪਦੀਆਂ । ਘੇਰ ਘੇਰ ਕੇ&NewLine;ਲਿਆਓਂਦੀਆਂ – &OpenCurlyDoubleQuote;&NewLine;ਵੇ ਕਾਕਾ ਜੀ &comma; ਵੇ ਯੋਨੀ –ਨੀਟੂ-ਬਿੱਕੀ-ਰਿੱਕੀ –ਡੋਲੀ ਜੀ &comma; ਤੁਆਡਾ ਮਾਹਟਰ ਆਇਆ ਬੈਠਾ ਅੰਦਰ ।&NewLine;ਚਲੋ ਪੜ੍ਹ ਲਵੋ ਕੁੱਝ । ਸਿਖ ਲਓ ਕੁੱਝ&NewLine;ਉਸ ਤੋਂ &comma;&NewLine;ਅੰਗਲੱਛ ਦਾਆ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਪਰ ਜੀ ਕਿੱਥੇ &period;&period;&excl; ਉਹ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਿਚਲਦੇ ਗਏ ਹਾਰ ਥੱਕ ਕੇ &comma;&NewLine;ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬਨਵੈਤਾਂ ਅੱਗੇ ਖੋਲ ਦਿੱਤੀ । ਖੋਲ੍ਹ ਕਾਹਦੀ ਦਿੱਤੀ- ਉਲਟਾ ਪੰਗਾ ਪੈ&NewLine;ਗਿਆ । ਅੱਗੋਂ ਤਾੜਨਾ ਹੋਈ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਨ ਆਖਿਆ ਸੀ &comma; ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਪੜ੍ਹਾ ਸਾਡੇ ਬਾਲਾਂ&NewLine;ਨੂੰ &&num;8230&semi;&period;ਤੇਰੇ ਅਗਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਆ ਹਰਲ-ਹਰਲ ਕਰਦੇ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਆਖਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਸਰਦਾਰ ਬਆਦਰ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ &comma; ਸਾਰੇ । ਪੰਜਾਬੀ&NewLine;ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਆ । ਸਾਡਾ ਸਭਿਆਚਾਰ &comma; ਸਾਡਾ ਧਰਮ &comma;ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ &comma; ਸਭ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ&NewLine;ਜੁੜਿਆ ਪਿਆ । ਇਸ ਨੂੰ ਛੱੜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਓਪਰੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਸ਼ਿੰਦੇ ਜਾਪਾਂਗੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ&NewLine;ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਈ ਗੁਆ ਬੈਠਾਂਗੇ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੇਰੀ ਦਲੀਲ ਦਾ ਉਹਨਾਂ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਕੱਖ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ । ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਈ ਟੇਪ&NewLine;ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ – &OpenCurlyDoubleQuote;&NewLine;ਤੁਹਾਂ ਮਾਹਟਰਾਂ ਮੁਲਖ ਦਾ ਭੱਠਾ ਬਠਾ ਛਡਿਆ ਈ &OpenCurlyQuote;ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ । &period;&period;ਨਿੱਤ ਨਮੇਂ ਹੜਤਾਲਾਂ । ਨਿੱਤ&NewLine;ਨਮੇਂ ਧਰਨੇ-ਮੁਜਾਹਰੇ । ਨਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਪੱਲੇ ਧੇਲਾ ਨਈਂ ਪਾਉਂਦੇ ਤੁਹੀਂ । ਦੂਣੀ-ਤੀਣੀ ਦਾ ਪਾੜ੍ਹਾ&NewLine;ਨਈਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿਹੇ ਨੂੰ ਐਬੀਸੀ ਉਠਾਲੀ ਨਈਂ ਜਾਂਦੀ ਕਿਹੋ ਤੋਂ &&num;8230&semi;ਕੀ ਝੱਖ ਮਾਰਦੇ ਓ ਸਕੂਲੀਂ &&num;8230&semi;।&NewLine;ਢਾਈ –ਢਾਈ &comma; ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ &OpenCurlyQuote; ਜ਼ਾਰ ਤਨਖਾਹ ਝਾੜਦੇ ਓ ਪਹਿਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ&&num;8230&semi;ਟੀਸ਼ਨਾਂ ਵਾਧੂ &comma; ਛਿੱਲ&NewLine;ਸਾਡੀ ਲਹਿੰਦੀ ਆ ਹਰ ਪਾਸੇ।&period;&period;ਕਿਤੇ ਰੋਡ-ਟੈਕਸ &comma; ਕਿਸੇ ਸੇਲ-ਟੈਕਸ &comma; ਕਿਤੇ ਅਨਕੰਮ ਟੈਕਸ । ਤਿੰਨ&NewLine;ਲੱਖ ਦੀ ਗੱਡੀ &OpenCurlyQuote;ਚੋਂ&NewLine;ਡੂੜ੍ਹ ਲੱਖ ਟੈਕਸ ਭਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸਾਨੂੰ ਤਾਡੀ ਖਾਤਰ । &OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੇਰਾ&NewLine;ਜੀਅ ਕੀਤਾ &comma; ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬਨਵੈਤਾਂ ਨੂੰ ਟੋਕ ਕੇ ਖ਼ਰੀਆਂ-ਖ਼ਰੀਆਂ ਸੁਣਾਵਾਂ । ਸਾਰੇ ਨਿਘਾਰ ਦੀ&NewLine;ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਾਂ । ਪੜ੍ਹਾਈ –ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂ । ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ &comma;ਡਾਕਟਰਾਂ &comma; ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ-ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ&NewLine;ਮਿਲੀਆਂ ਡਿੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਆਂ &comma; ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਨਵੈਤਾਂ ਦੀ ਛੱਤੀ-ਚੌਹਠ ਦੇ&NewLine;ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਈਂ ਕੀਤੀਆਂ । ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਿਜਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਆਂ ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਿਜਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆ&comma; ਟਰਾਂਸਪੋਰਟਰ ਨਈਂ &excl;&NewLine;&&num;8230&semi;ਜੇ ਤੁਆਡੇ ਫਰਜੰਦ ਕਿਸੇ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕਸੂਰ ਕੱਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ &comma;&NewLine;ਤੁਆਡਾ ਵੀ ਐ &comma; ਇਕੋ ਜਿੰਨਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ । ਪਰ &comma; ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਬੋਲ – ਬਾਣੀ &OpenCurlyQuote;ਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਾਇਆ । ਸਗੋਂ &comma; ਕਿੱਤੇ ਸਿਰ ਆਏ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੋਰ&NewLine;ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ । &&num;8230&semi;&period;ਮੈਂ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਮਾਰਿਆ । ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ । ਪਰ ਸਭ ਵਿਅਰਥ । ਪਰਨਾਲਾ&NewLine;ਜਿੱਥੇ ਸੀ ਓਥੇ ਦਾ ਓਥੇ ਰਿਹਾ । ਕੋਹੜ-ਕਿਰਲੀ ਮੈਂ ਖਾਹ-ਮੁਖਾਹ ਆਪਣੀ ਸੰਘੀ ਅੰਦਰ ਫਸਾਈ ਸੀ ।&NewLine;&&num;8230&semi;&period;ਖਾਹ-ਮੁਖਾਹ ਦੀ ਕਿਉਂ ਆਖਾਂ&comma; ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ । ਮਕਾਨ ਹੋਰਥੇ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਸੀ ਏਨਾ ਸਸਤਾ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੈਂ ਕਈ ਦਿਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ&NewLine;ਰਿਹਾ । ਡੋਰ-ਭੋਰ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ । ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਮਕਾਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ । ਇਕ ਦਿਨ&NewLine;ਸਕੂਲੇ ਹਿੰਦੀ ਟੀਚਰ ਵਰਮੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ । ਵਰਮਾ ਅੱਗੋਂ&nbsp&semi;&NewLine;ਇਕ-ਦਮ &comma; ਬੋਲ ਉੱਠਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਏਹ ਕਿੱਡੀ ਕੁ ਸਮੱਸਿਆ&NewLine;ਚੱਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਈ &&num;8230&semi;ਮੈਂ ਲੈ ਦੇ ਦਿੰਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਕਾਨ ਆਪਣੇ ਲਾਗੇ &comma; ਆਪਣੀ ਗਲੀ &OpenCurlyQuote;ਚ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰੋਂ ਅੱਧਾ ਭਾਰ ਲਹਿ ਗਿਆ । ਪਰ &comma; ਅਗਲੇ ਹੀ ਛਿਨ&NewLine;ਦੁਗਣਾ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ – &OpenCurlyQuote; ਵਰਮਾ ਹਿੰਦੂ ਆ &&num;8230&semi;&period;ਇਦ੍ਹਾ ਮਹੱਲਾ ਸਾਰਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ &excl; ਮੇਂ ਸਿੱਖ &period;&period;ਕੱਲਾ&NewLine;ਕਹਿਰਾ &&num;8230&semi;। ਏਨ੍ਹਾ ਤਾਂ ਲਾਮ- ਲਸ਼ਕਰ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ । ਆਟੇ&NewLine;ਦੀਆਂ&nbsp&semi; ਗਊਆਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਸਮਾਂ ਤੋੜੀਆਂ ਫਿਰ &comma; ਮੈਂ&NewLine;&&num;8230&semi;ਮੈਂ ਕੇਦ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਹਾਰ ਆਂ &&num;8230&semi;&excl; ਮੈਂ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ – ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਨਵੈਤ&comma; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ&NewLine;ਵਰਮੇਂ &&num;8230&semi;। ਇਕ ਪਾਸੇ ਏ&period;ਕੇ&period; ਸੰਤਾਲੀ &comma;ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਛੁਰੇ-ਤਰਸ਼ੂਲ&&num;8230&semi;&excl;”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੈਨੂੰ ਡੌਰ-ਭੌਰ ਹੋਇਆ&NewLine;ਜਾਚ ਕੇ &comma; ਵਰਮੇ ਨੇ ਅੱਧੀ –ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਮੋਢਾ ਆ ਨੱਪਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਕੀ ਸੋਚੀ ਜਾਨਾਂ ਲੈਣਾ ਨਈਂ ਮਕਾਨ ਲਾਗੇ ਮੇਰੇ&&num;8230&semi;&excl;” ”&&num;8230&semi;ਕਿਉਂ ਨਈਂ ਲੈਣਾ &comma; ਜ਼ਰੂਰ ਲੈਣਾ &period;&period;”&nbsp&semi; &comma; ਹੋਰ ਮੈਂ ਕਹਿ ਵੀ ਸਕਦਾ ਸੀ&NewLine;ਉਸਨੂੰ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਛੇਵੀਂ ਘੰਟੀ ਸਕੂਲ ਹੈੱਡ&NewLine;ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਵਰਮਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਗੇ ਦੁਆਉਣ ਲੱਗਾ &comma;ਮਕਾਨ । ਫਿਰ ਹਿਸਾਬ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤੇ&NewLine;ਨੂੰ । ਫਿਰ ਸਮਾਜਕ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ । ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਨੂੰ । ਫਿਰ ਰਾਣੀ ਬਾਲਾ ਨੂੰ । ਹਰੀ ਦੱਤ&NewLine;ਨੂੰ । ਫਿਰ&&num;8230&semi;ਫਿਰ । ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈੱਡ ਦੇ ਕਮਰੇ &OpenCurlyQuote; ਚ&nbsp&semi; ਸ਼ਾਖਾ ਜੁੜ ਗਈ । ਮੈਂ &comma;&NewLine;ਡੀ&period;ਪੀ&period; ਈ &period; ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਕਨਸੋਆ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਉਹਨਾਂ ਵਰਮੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ&NewLine;ਫਾਇਲ ਕਰ ਲਿਆ &OpenCurlyDoubleQuote; ਤੈਨੂੰ ਪਤਾਆ&nbsp&semi; ਨਈਂ ਕੰਜਰਦਿਆ &comma; ਉਹ&NewLine;ਸਿੱਖ ਆ । ਅਤਿਵਾਦੀ ਮੁੰਡਿਆ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮੇਲ ਆ &&num;8230&semi;” ਸਮਾਜਕ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ&NewLine;ਤਾੜਨਾ ਕੀਤੀ । &&num;8230&semi;” ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਪਤਾ &period;&period;ਕੀ ਸਬੂਤ ਆ ਤੇਰੇ ਕੋਅਲ &period;&period;&quest;” ” ਸਬੂਤ &excl; ਤੈਨੁੰ ਪਤਾ ਨਈਂ &comma;ਉਹ ਬਨਵੈਤਾਂ ਕੋਅਲ ਰਹਿੰਦਾ &comma;ਮੁਫਤ ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਆਣੇ&NewLine;ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ । ਹੋਰ &&num;8230&semi;&period;ਹੋਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬੂਤ ਕੀ ਹੁੰਦਆ &&num;8230&semi;ਸ਼ਸ਼ਤਰ-ਬਸਤਰ ਨਈਂ ਦੀਹਦੇ ਉਹਦੇ&NewLine;ਸਾਨੂੰ । &OpenCurlyDoubleQuote; &&num;8230&semi;ਅੱਗੋ ਨਈਂ ਦਿਸੇ ਉਦ੍ਹੇ ਸ਼ਸ਼ਤਰ-ਬਸਤਰ ਤ੍ਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਦਿਸੇ ਆ &&num;8230&semi;। ਸ਼ਹਿਰ&NewLine;ਪਤਾ ਨਈਂ ਅਗਲਾ ਕੇੜ੍ਹੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦਾ । ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਘਰ-ਘਾਟ ਆ ਉਦ੍ਹਾ ਪਿੰਡ । ਪੁੱਛਿਆ ਈ&NewLine;ਕਦੀ ਉਹਨੂੰ &excl; ਕਦੀ ਕੋਈ ਹਰਕਤ ਕੀਤੀ ਐ ਉਹਨੇ &comma; ਵਿੰਗੀ ਟੇਡੀ&&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyQuote;ਉਹ&period;&period;ਉਹ ਨਈਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹਰਕਤਾਂ । ਦਿਨ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਗਿਆ ਕਦੀ &&num;8230&semi;। ਕਦੀ&NewLine;ਪੰਜ&comma; ਕਦੀ ਦਸ &comma; ਕਦੀ ਪੰਦਰਾਂ &comma;ਕਦੀ ਠਾਰਾਂ &&num;8230&semi;ਆਹ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਈ ਢੰਗ ਫਡ ਲਿਆ &comma; ਮੁਗਲਾਂ-ਅਰਗਾ&NewLine;&comma;ਹਲਾਲ ਕਰਨ ਦਾਆ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕੋ &comma; ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਪਿੱਪਲ –ਬੋਹੜ ਨਾਲ ਫਾਹਾ ਦੇ&NewLine;ਕੇ ਮਾਰ ਦਿਉ&&num;8230&semi;&period;ਏਹ ਕੇਈ ਬੰਦਿਆ ਆਲੇ ਕੰਮ ਆਂ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਕਦ ਕਿਹਾ ਬੰਦਿਆਂ ਆਲੇ ਕੰਮ ਆਂ &excl; ਬੰਦਿਆਂ ਆਲੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ &nbsp&semi;ਆਂ ਹੁਣ ਤਾਈਂ । ਨੀਲਾ-ਤਾਰਾ&comma; ਸਿੱਖ-ਕਤਲੇਆਮ&comma; ਕਾਲੀ-ਗਰਜ&comma;&NewLine;ਚਿੱਟੀ ਗਰਜ &comma;ਦੰਗੇ-ਫ਼ਸਾਦ &comma;ਇਹ ਬੰਦਿਆਂ ਆਲੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਆ ਤੁਸੀ &&num;8230&semi;&excl;”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਅਸੀਂ ਕੀਤੇ ਆ ਏਹ &excl; &&num;8230&semi;ਕੋਈ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ । ਡਿੱਗੀ ਖੋਤੇ ਤੋਂ ਗੁੱਸਾ&NewLine;ਘੁਮਿਆਰ &OpenCurlyQuote;ਤੇ &&num;8230&semi;। ਜੇੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ &comma; ਉਤ੍ਹੋਂ ਪੁੱਛ ਜਾ ਕੇ &&num;8230&semi;&excl;”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਉਤ੍ਹੋਂ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਾਂ&&num;8230&semi;&excl; ਤੁਆਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੁੱਛਾਂ &period;&period;&excl;&excl; ਰਾਤ-ਦਿਨ ਘੋੜੀਆਂ&NewLine;ਗਾਉਂਦੇ ਓ ਜੇੜ੍ਹੇ &comma; ਉੱਪਰਲੇ ਸੰਘਾਸਣ ਦੀਆਂ । ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਈ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਆ ਏਦਾਂ &comma;&NewLine;ਪਹਿਲੋਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਈ ਪੈਂਤੀ-ਚਾਲੀ ਸਾਲ੍ਹ &&num;8230&semi;&period;&excl; &period;&period;ਪੀਲੀਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਤਾਕਤ ਦਾ ਤਾਡ੍ਹੇ&NewLine;ਪ੍ਰਭੂਆ ਨੂੰ । ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸਹਾਰੀ ਨਈਂ ਜਾਂਦੀ ਤਾਤੋਂ &&num;8230&semi;। ਮਾਰ ਦਿਓ &comma; ਨੱਪ ਦਿਓ &comma; ਫੇਂਹ ਦਿਓ &comma;&NewLine;ਫਾਹੇ ਲਾ ਦਿਓ &comma; ਜੇੜ੍ਹਾ ਵੀ ਬੋਲਦਾ-ਕੁਸਕਦਾ ਅੱਗੇ । ਸਤਵੰਤ-ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਚਲੋ ਮੰਨਿਆ &comma; ਔਹ ਹਾਸ਼ਮੀ&NewLine;ਨੇ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ ਸੀ&comma; ਤਾਡ੍ਹਾ &&num;8230&semi;ਰਵੀ ਨੇ ਕਿਦੀ ਖੋਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਸੀ&comma; ਤਾਡ੍ਹੇ &&num;8230&semi;&excl;”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਦੇਖੋ ਓਏ &comma; ਕਿਮੇ ਚਾਪਰਿਆ ਫਿਰਦਆ&&num;8230&semi;। ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੋ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ&NewLine;ਬੋਲਦਆ । &&num;8230&semi;ਆਪ ਤਾਂ ਮਰਨਾ ਈ ਏਨੇ &comma; ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਬੀ ਮਰਵਾਊ । ਓਏ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸਰਕਾਰੀ&NewLine;ਹੁਕਮਾਂ ਦਾਆ &period;&period;ਦਫ਼ਤਰਾਂ –ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਹੱਦ-ਹਦੂਦ ਆੰਦਰ ਸਿਆਸੀ ਬਹਿਸਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਬੀਆਂ&NewLine;&&num;8230&semi;ਬੰਦ । &OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਬੀਆਂ ਤੇ ਤਾਡ੍ਹੇ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਬੀਆਂ &&num;8230&semi;ਆਹ ਸਭਾ ਕਿਨ&NewLine;ਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਆ ਮੈਂ ਕਿ ਤੁਹੀਂ &&num;8230&semi;&quest;” ਵਰਮਾ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਅੜਿਆ&NewLine;ਰਿਹਾ &comma;ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ &comma; ਪਰ ਸੀ ਮੌਕਾ-ਸ਼ਨਾਸ । ਵਿਚ-ਵਿਚਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਗਿਆ । &OpenCurlyDoubleQuote; ਓ&&num;8230&semi;ਓ ਭੋਲਿਓ &comma; ਤੁਹੀਂ ਆਪੋ ਵਿਚ ਦੀ ਕਿਉਂ ਝਗੜਦੇ ਓ&period;&period;ਕਉਂ ਖਹਿਬੜਦੇ ਓ &&num;8230&semi;&quest; &OpenCurlyQuote;ਜਿੰਨਾ ਜਿੰਨਾ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਕਰਦਾ &comma; ਓਨੀ ਓਨੀ ਸਜ਼ਾ &comma; ਉਨੂੰ &&num;8230&semi;ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲੀ ਟੁਰੀ&NewLine;ਜਾਂਦੀ ਆ &comma;ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵੱਲੋਂ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਵਰਮੇਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਕੰਨੀਂ ਕੱਢੀ&nbsp&semi; । ਮੈਂ ਵਿਲਕ ਉੱਤਰਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮ &OpenCurlyQuote;ਤੇ&nbsp&semi; । ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਂ । ਅੱਵਲ ਕਈ&NewLine;ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ । ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਸੀ ਸਭ ਦਾ । ਖਾਣ-ਪੀਣ ਇਕ ਥਾਂ । ਪਰ ਪਰ ਹੁਣ ਕੀ ਵਾਪਰ ਗਿਆ&NewLine;ਇਹ &excl; ਕੀ ਧੂੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਿਰਾਂ ਅੰਦਰ &period;&period;&excl;&excl; ਕਿਉਂ ਸੁਰਤ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ ਸਾਡੀ&NewLine;ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ &&num;8230&semi;&period;&excl;&excl; ਇਕੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਅ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਵੈਰੀ ਬਣੇ ਪਏ ਸਨ । ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਵੀ ਆਈ ਤੇ&NewLine;ਗੁੱਸਾ ਵੀ । ਪਰ &comma; ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤਾ ਗਿਲਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਸੀ&nbsp&semi;&nbsp&semi; । &&num;8230&semi;ਸੋ ਪੰਜਾਹ ਦੀ ਕੀਤੀ&NewLine;ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣੀ ਪਈ । ਇਹ ਕੋਈ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ &comma; ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ &&num;8230&semi;। ਹਰ ਵੇਲੇ ਖੂਨ &comma; ਹਰ ਵੇਲੇ&NewLine;ਗੋਲੀ &comma; ਹਰ ਥਾਂ ਕਤਲ &excl; ਜਿਨ੍ਹੇ ਮਾੜੀ-ਮੋਟੀ ਤਿੰਨ-ਪੰਜ ਕੀਤੀ &comma;ਉਹ ਈ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ । ਨਾ&NewLine;ਹਿੰਦੂ ਦਾ ਬਚਾ &comma; ਨਾ ਸਿੱਖ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ । ਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟ &comma;ਨਾ ਇਸਤਰੀਆਂ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਰਹਿਮ &excl; &period;&period;ਕਿੱਥੋਂ ਤੁਰਿਆ ਸੀ ਮਸਲਾ &comma; ਕਿਧਰੇ ਦਾ ਕਿਧਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ । ਹੁਣ ਕਿਸੇ&NewLine;ਨੂੰ ਚੜਾ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ । ਪੜੇ-ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸਭ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ –ਵਿਸਰ&NewLine;ਗਈ ਸੀ । ਹਿੰਦੀ –ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਥਾਹੋਂ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਿੱਲੇ ।&NewLine;ਵੱਖਰੇ&nbsp&semi; ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿੱਤ-ਚੇਤੇ&NewLine;ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ । ਕੁਰਸੀ-ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਜਿਵ਼ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਮੁਹਿੰਮ ਬਣ ਕੇ ਠੁੱਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ।&NewLine;ਜਬਰੀ-ਉਗਰਾਹੀ &comma;ਬੈਂਕ –ਡਕੈਤੀਆਂ &comma; ਧਮਕੀ-ਪੱਤਰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਦਾ ਖੋਅ ਬਣ ਪਏ ਸਨ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&&num;8230&semi;&period;ਧਮਕੀ ਪੱਤਰ ਦੀ ਯਾਦ&NewLine;ਆਉਂਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਹਿਲ ਗਿਆ । ਬਕਾਇਆ ਰਹਿੰਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਆਦਮ-ਬੋਅ&comma; ਆਦਮ-ਬੋਅ ਕਰਦੀ ਮਰੀ&NewLine;ਧੋਣ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਆ ਚੜ੍ਹੀ । &&num;8230&semi;&period;ਬਿਰਧ ਬਾਪ ਨੇ ਬਥੇਰਾ ਵਰਜਿਆ &comma; ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ &&num;8230&semi;’ਜਿੰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ&NewLine;ਝੁਕੇਂਗਾ &comma; ਅਗਲੇ ਓਨੀ ਈ ਹੋਰ ਕਾਠੀ ਪਾਉਂਦੇ ਜਾਣਗੇ &&num;8230&semi;। ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੌ ਵਿਸਵੇ ਠੀਕ ਸੀ &comma; ਅੱਵਲ&NewLine;ਡੂੜ ਸੌ ਵਿਸਵੇ&nbsp&semi; । ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ &OpenCurlyQuote;ਉਹ’ ਪਿੰਡ &OpenCurlyQuote;ਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲਾ ਗਏ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਤੁੰਨੀ-ਮੁੰਨੀ ਇਕ&NewLine;ਬਰਾਬਰ &&num;8230&semi;ਰੋਮਾਂ ਦੀ ਬੇ-ਅਦਬੀ ਕਰਨਾ ਬੰਦ &comma;ਵਰਨਾ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyQuote; ਸਾਰੇ ਘਾਬਰ ਗਏ । ਦਾੜ੍ਹੀ –ਕੱਟ &comma;ਜਰਦਾ –ਫੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰੇ ਹੋ ਨਿਕਲੇ &comma;&NewLine;ਦਾਅੜੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਚ । ਮੈਂ ਡੋਰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਸਾਂ । ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਖੋਲ੍ਹ ਛੱਡੀ । &&num;8230&semi;’ ਉਹਨਾਂ &OpenCurlyQuote; ਦਾ ਅਗਲਾ ਹੁਕਮ ਆਇਆ – &OpenCurlyDoubleQuote;ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬਣੋ &comma;&NewLine;ਪੰਜ ਕਰਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰੋ &comma; ਵਰਨਾ । &OpenCurlyDoubleQuote; ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਸ਼ਤਰ&NewLine;ਪਹਿਨ ਲਏ ।&OpenCurlyQuote;ਉਹਨਾਂ’ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ &OpenCurlyDoubleQuote;ਦਸਬੰਧ ” । ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਦਸ &comma;ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀਹ &comma; ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕੱਠਾ &&num;8230&semi;। ਮੈਨੂੰ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਪੱਤਰ&NewLine;ਆਇਆ । ਮੈਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਸ ਗਿਆ – ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਾਪੂ ਦੀ ਖ਼ਰੀ ਸੱਚੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੰਨੇ ਜਾਨ-ਪ੍ਰਾਣ&NewLine;&period;&period;&excl; ਬਾਪੂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਪੱਕਾ ਰਿਹਾ &comma; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਡਰਿਆ ਰਿਹਾ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਜਾਨ ਬਚੀ ਰਹੁ &period;&period;ਪੈਸਾ ਫੇਰ ਵੀ ਆ ਸਕਦਆ &comma; ਪਰ &&num;8230&semi;ਜੇ ਅਗਲੇ ਕਾਰਾ ਕਰਾ ਗਏ&NewLine;&&num;8230&semi;ਕੌਣ ਸਾਂਭੂ ਐਨਾ ਕੁਸ &excl;&nbsp&semi; ਬਾਪੂ ਅੱਗੋਂ ਖਿਝ ਕੇ&NewLine;ਪਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਸਾਡੇ ਮਰਨ ਤੇ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਬਨਣੋਂ ਬੰਦ ਨਈਂ ਹੋਣ ਲੱਗੇ । ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਣੋਂ ਨਈਂ ਹਟਣ&NewLine;ਲੱਗੀ ਤੇਰੇ –ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ । ਬੜਾ ਭੁਲੇਖਾ ਸੀ ਤੇਰੇ ਅਰਗਿਆਂ ਨੂੰ – ਕੀ ਬਣੂ ਵਰਸ਼ ਦਾਆ &comma; ਜੁਆਰ ਲਾਲ&NewLine;ਪਿੱਛੋਂ &&num;8230&semi;&excl; ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਉਤੋਂ ਵੀ ਖ਼ਰਾ ਸੀ ਦੋ-ਰੱਤੀਆਂ । &&num;8230&semi;ਊਂ ਖਰੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ&NewLine;ਕੋਈ ਨਈਂ ਏਥੇ &&num;8230&semi;&period;ਤੂੰ ਬੀ ਦੇਖ ਲਾਅ ਚੰਗਾ ਬਣ ਕੇ ਇਕ-ਆਰ &comma;ਅਗਲੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਸੰਘੀ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਰਫ਼ਲ ਆ ਰੱਖਣਗੇ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਬਾਪੂ ਖ਼ਰੀ –ਸੱਚੀ ਕਹਿਣ&NewLine;ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ&nbsp&semi; &comma; ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਆਖ ਗਿਆ । ਮੈਂ&NewLine;ਹਾਂ-ਨਾਂਹ ਕਰਦਾ ਵਿਚ-ਵਿਚਾਲੇ ਲਟਕਿਆ ਰਿਹਾ ਨਾ ਉਹਦੇ ਸਚ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਸਕਿਆ &comma; ਨਾ ਆਪਣੇ &OpenCurlyQuote;ਸੱਚ ’ ਤੋਂ &&num;8230&semi;। ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਿਹਾ- &OpenCurlyDoubleQuote; ਬਾਪੂ ਜੀ ਇਹ&NewLine;ਰਾਕਟ-ਕੰਮਪੀਊਟਰ ਯੁੱਗ ਐ &comma; ਬੈਲ-ਗੱਡੀ ਯੁੱਗ ਨਈਂ &comma; ਹੁਣ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ –ਲਿਖਾਈ ਤੇਰੇ ਵੇਲਿਆਂ&NewLine;ਨਾਲੋਂ ਖਾਸੀ ਵੱਖਰੀ ਐ । &&num;8230&semi;ਦੇਸ਼ &comma;ਕੌਮ &comma;ਪ੍ਰਾਂਤ &comma;ਭਾਸ਼ਾ &comma; ਸਭਿਆਚਾਰ &comma; ਮੇਲੇ –ਮੁਸਾਵੇ ਕੇਵਲ&NewLine;ਠੁੰਮਣੇ ਹਨ&comma; ਠੁੰਮਣੇ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ &comma;ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਖੜੋਣ ਲਈ &&num;8230&semi;ਤੇ ਅੜੇ-ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ&NewLine;ਸਿਰਫ਼ ਮੂੰਹ ਜ਼ਬਾਨੀ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਖਰਚ । ਜੇ &&num;8230&semi;&period;ਜੇ&nbsp&semi;&NewLine;ਮੈਂ ਸੋਨ-ਸੁਨਹਿਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਘਸੇ –ਪਿਟੇ ਸੰਕਲਪਾਂ &OpenCurlyQuote;ਚ ਤੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਕੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ &comma; ਤਾਂ ਹੁਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਸੁਧਾਰ-ਘਰ ਦੀਆਂ&NewLine;ਸੀਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਹਿਰ ਕੰਢੇ ਹੋਏ ਪੁਲਸ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਣਦਾ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਮੈਂ ਉਹ&NewLine;ਨੂੰ ਮਿਹਣਾ ਮਾਰਿਆ ਐ । ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਕੌਡੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ । ਉਹਨੇ ਮੇਰੀ ਵੱਲ&NewLine;ਬੜੇ ਹਿਰਖ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ । ਉਂਝ ਉਹਦਾ ਹਿਰਖ ਸੀ ਵੀ ਸੱਚਾ – &OpenCurlyQuote;ਮਰਦਾ-ਲੜਦਾ&NewLine;ਕੋਈ ਰਿਹਾ &comma; ਸਾਂਭ ਕੋਈ ਬੈਠਾ । ਫਾਂਸੀਆਂ &comma; ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ &comma; ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈਆਂ &comma; ਰਾਜ –ਤਿਲਕ&NewLine;ਕਿਸ੍ਹੇ ਹਿੱਸੇ &&num;8230&semi;। &OpenCurlyQuote; ਮੇਰਾ ਜੀਆ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦਿਆਂ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਹਿਰਖ ਕਿਦ੍ਹੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਕਰਦਾਂ ਆਂ ਬਾਪੂ &&num;8230&semi;ਹਵਾ ਦਾ ਰੁੱਖ ਦੇਖ ਕੇ ਬਦਲਨਾ ਮੇਰੀ ਸਿਖਿਆ –ਸਮਝ ਦੀ&NewLine;ਯੁੱਧ –ਨੀਤੀ ਵੀ ਐ ਤੇ ਦਾਅ-ਪੇਖ ਵੀ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&&num;8230&semi;ਤੇ ਇਹਨਾਂ&NewLine;ਦਾਅ-ਪੇਚਾਂ ਦੀ ਕੜੀ &OpenCurlyQuote;ਚ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਗੱਲ ਲੁਕੋ ਰੱਖੀ । &OpenCurlyQuote;ਜਬਰੀ-ਉਗਰਾਹੀ &OpenCurlyQuote; ਦੀ ਮੰਗੀ ਰਕਮ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੀ ਕਿਸ਼ਤ &comma; ਮੈਂ ਚੋਰੀ –ਛਿਪੇ ਦੱਸੇ ਟਿਕਾਣੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਰੱਖ ਆਇਆ । ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ &comma; ਉਹਨੇ ਕੱਢ ਡਾਂਗ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਆਖੇ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਦਫਾ ਹੋ ਜਾ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣਿਓਂ&period;&period;ਗੀਦੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ –ਦਾਆ । ਐਨ੍ਹੀਂ&NewLine;ਕਰਤੂਤੀਂ ਗੁਲਾਮ ਰਿਹਾ ਮੁਲਕ ਕਦੇ ਤੁਰਕਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ । &period;&period;ਮੈਨੂੰ ਜੇ ਪਤਾ ਹੁੰਦਆ &comma;&NewLine;ਤੂੰ ਏਨਾ ਕਾਇਰ ਨਿਕਲਣਾ &comma; ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੰਮਦੇ ਨੂੰ &&num;8230&semi;। &OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਅੱਗੋਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ । ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ । ਹਾਂ ਨਾ ਨਾਂਹ । ਬਾਪੂ ਥੋੜਾ ਠੰਡਾ&NewLine;ਹੋਇਆ &comma; ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਹਦੇ ਲਾਗੇ ਹੋ ਬੈਠਾ – &OpenCurlyDoubleQuote;ਦੇਖ ਬਾਪੂ &comma; ਡਾਂਗ ਸੌਟੇ&NewLine;ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਈਂ ਹੁਣ &comma; ਨੀਤੀਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਰਦਾ ਅੱਜ ਕੱਲ ।&&num;8230&semi;ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪਿਆ ਆਪਾਂ ਨੂੰ &quest; ਕੇੜ੍ਹਾ&NewLine;ਕੋਲੋਂ ਗਏ ਆ &excl; &period;&period;ਕੱਲ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ –ਵਸਤਾਂ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ &comma; ਕੇੜ੍ਹ ਕੋਈ&NewLine;ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਹੁੰਦੀ ਐ &period;&period;ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੀਤੀ ਵੀ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਮੱਥਾ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਡੁੱਮਿਆਂ ਜਾਊ &&num;8230&semi;।&NewLine;ਸਾਲ ਖੰਡ &OpenCurlyQuote;ਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਲੈ ਦਸ ਜ਼ਾਰ ਵੀ ਕੋਈ ਰੋਕੜ ਹੁੰਦੀ ਆ &&num;8230&semi;। ਬਾਪੂ ਫਿਰ ਤਪ ਗਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਇਉਂ ਗਰੀਬ-ਗੁਰਬੇ ਲੁੱਟ ਕੇ ਢਿੱਡ ਭਰੀ ਜਾਮਾਂ &comma; ਉਨਾਂ ਦਾ &&num;8230&semi;ਵਿਹਲੜ ਗੀਦੀਆਂ ਦਾ&NewLine;। &&num;8230&semi;ਇਹੋ ਤਾਂ ਝਗੜਾ ਰਿਹਾ &comma; &OpenCurlyQuote;ਕਾਂਗਰਸ ’ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ &&num;8230&semi;। ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਈਂ ਦਾਗੀ ਹੋਣਾ । ਮਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਆ &&num;8230&semi;ਏਨ੍ਹਾਂ&NewLine;ਹੱਥੋਂ ਮਰਾਂਗਾ &comma; ਚੰਗੀ ਹੋਏਅ-ਹੋਏਅ ਹੋਊ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ &OpenCurlyQuote;ਤੇ &excl; ਕੀ ਆਖੂ ਦੁਨੀਆਂ&NewLine;&excl;&period;&period;ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖਤਾਰ ਕੈਦਾਂ ਕੱਟੀਆਂ &comma; ਜਲਾਵਤਨੀਆਂ ਝੱਲੀ &comma; ਉਨ੍ਹਾਂ ਈ ਮਾਰ ਛੱਡੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ&NewLine;&&num;8230&semi;ਬੱਲੇ ਓਏ ਬਅਦਰੋ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਬਾਪੂ&nbsp&semi; ਦਾ ਭਰਿਆ ਗੱਚ ਇਕੋ ਵਾਰਗੀ&NewLine;ਉੱਛਲ ਪਿਆ । ਅੱਖਾਂ &OpenCurlyQuote;ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਅੱਥਰੂ &comma; ਖੁਲੀ-ਚਿੱਟੀ ਦਾਅੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੀ ਤਿਲਕਦੇ &comma; ਪੱਕੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੇ&NewLine;ਕਿਰਦੇ ਗਏ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਬਾਪੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ&NewLine;ਬੋਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰ ਘੁੱਟਿਆ ਗਿਆ । ਹਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੁਰ ਆਇਆ &comma; ਬਿਨ੍ਹਾਂ&NewLine;ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸੇ &&num;8230&semi;।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੋਰ ਈ&NewLine;ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਡਿੱਗੀ । ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਜ ਦਾ ਮਕਾਨ ਨਾ ਮਿਲਿਆ । ਜੇ ਮਿਲਿਆ ਈ ਤਾਂ ਭੂਤ-ਬੰਗਲਾ ।&NewLine;ਬਨਵੈਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ । ਜੇ ਛੱਡਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਲੰਕੀ ਜੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕੋਹੜੀ । ਇਕ ਪਾਸੇ&NewLine;ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬਨਵੈਤਾਂ ਦੀ ਧਮਕੀ &comma; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਧਮਕੀ-ਪੱਤਰ ਦਾ ਰਿਮਾਂਡ । ਪੁਲਸੀ ਰੀਮਾਂਡਾਂ ਤੋਂ&NewLine;ਵੀ ਔਖਾ । ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਹਿ ਸਕਿਆ । ਨਾ ਤਕੜਾ ਨਾ ਮਾੜਾ । ਨਾ ਛੋਟਾ ਨਾ ਵੱਡਾ ।&NewLine;ਨਾ ਅਮੀਰ ਨਾ ਗਰੀਬ । ਹਾਰ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਮਲਬੇ ਹੇਠ ਦੱਬਿਆ&nbsp&semi;&NewLine;ਜਾਂਦਾ । ਜੀਉਂਦਾ ਜਾਂ ਮੋਇਆ-ਇਹ&nbsp&semi; ਤਾਂ&NewLine;ਉਹੀ ਜਾਣੇ &comma; ਜਿਸ ਦਾ ਸੜਿਆ –ਗਲਿਆ ਪਿੰਜਰ &comma; &OpenCurlyQuote;ਕਾਰ-ਸੇਵਾ-ਢੇਰ’ ਹੇਠੋਂ ਲੱਭਦਾ ਏ &comma; ਹੁਣ &&num;8230&semi;।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ &comma; ਮੈਂ ਵੀ&NewLine;ਇਕ ਪਿੰਜਰ ਹਾਂ &comma; ਬੇ-ਪਛਾਣ ਪਿੰਜਰ । ਡਰ-ਫਿਕਰ ਦੇ ਮਲਬੇ ਹੇਠ ਦੱਬਿਆ &nbsp&semi;। ਉਲ੍ਹਾਮੇਂ-ਮਿਹਣਿਆਂ ਦੀ ਨਸ਼ਤਰ ਦਾ&NewLine;ਵਿੰਨਿਆ । &period;&period;ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ – ਨਾ ਬਾਪੂ ਨੇ &comma;ਨਾ ਮੁੰਡਿਆ ਨੇ &comma;ਨਾ&NewLine;ਬਨਵੈਤਾਂ ਨੇ &comma;ਨਾ ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਟੀਚਰਾਂ ਨੇ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਸਕੂਲੋਂ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ&NewLine;ਪਠਾਨਕੋਟ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਵਰਮੇਂ ਨਾਲ ਕਮਰਾ ਦੇਖਣ ਚਲਾ ਗਿਆ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਤੀਸਰਾ ਕਮਰਾ &comma; ਅੱਧਾ&NewLine;ਬਾਜ਼ਾਰ ਲੰਘ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜਦੀ ਗਲੀ ਅੰਦਰ ਸੀ । ਦੋ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਮਕਾਨ ਸੀ । ਖੁਲ੍ਹਾ ਤਾਂ&NewLine;ਭਾਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੀ &comma; ਪਰ ਸੀ ਨਿਵੇਕਲਾ । ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹੈਅ-ਹੈਅ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖੈਅ-ਖੈਅ। ਦੋ ਕਮਰੇ&NewLine;&comma; ਇਕ ਰਸੋਈ । ਪਰ ਗੁਸਲਖਾਨਾ – ਟਾਇਲਟ ਸਾਂਝਾ – ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਲ ਨਾਲ । ਮਾਲਕ ਮਕਾਨ ਉਪਰ ਰਹਿੰਦੀ&NewLine;ਸੀ – ਇਕੱਲੀ ਇਸਤਰੀ । ਦੋ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲ&nbsp&semi; ।&NewLine;ਦੁਕਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ &comma; ਕੁਆੜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰ । ਪਲਾਸ ਟਿਕ ਚੱਪਲਾਂ –ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ । ਪੂਰੀ ਚੰਟ ਇਸਤਰੀ&NewLine;ਚਾਲ ਢਾਲ ਪੂਰੀ ਚੁਸਤ । ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਾਗ । ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਛੜੱਪੇ ਤੇ ਛੜਪਾ ।&NewLine;ਦੇਖਣ-ਚਾਖਣ ਨੂੰ ਬਾਹਵਾ । ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਸੋਹਣਾ –ਸਨੁੱਖਾ&NewLine;।ਪਰ &comma; ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਵਾਖਰੂ-ਵਾਖਰੂ ਰੱਬ ਝੂਠ ਨਾ ਬੁਲਾਏ &comma;ਜਿਵੇਂ<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਕਾਂ ਖਾਦ੍ਹੇ ਹੋਣ । ਇਕੋ&NewLine;ਝਿੜਕ ਨਾਲ ਦੋਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹ ਸੂਤਿਆ ਜਾਂਦਾ । ਜਦੋਂ ਕੜਕਦੀ &comma;ਛੱਤਾਂ ਕੰਬ &comma; ਜਾਂਦੀਆਂ ।&NewLine;ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਲ ਡਰ ਜਾਂਦੀ । ਚਲੋ ਸਾਨੂੰ ਕੀ &excl; ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ – ਅਪਣੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰਦੀ ਐ &comma; ਸਾਡਾ&NewLine;ਕੀ ਵਿਗਾੜਦੀ ਐ । ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਅਜੇ ਛੋਟਾ ਸੀ । ਉਹਦੇ ਬੋਲ-ਕਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਿਮ ਜਾਂਦਾ ਆਪਣੀ ਮੰਮੀ&NewLine;ਦੀ ਗੋਦੀ ਆ ਲੁਕਦਾ । ਪਰ ਜਦੋਂ&NewLine;ਸਾਡੇ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ &comma; ਉਹ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਨਲਕਾ ਹੇਠਾਂ ਸੀ &comma; ਇਕ&NewLine;ਕੋਨੇ ਅੰਦਰ । ਬਾਹਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਵਗਲ ਵਿਚ । ਨਾਲ ਗੁਸਲਖਾਨਾ । ਨਾਲ ਫ਼ਲੱਸ਼ ।&nbsp&semi; ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਪੌੜੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ &comma; ਰੇਲਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ।&NewLine;ਉੱਪਰ –ਹੇਠਾਂ &comma; ਚੜ੍ਹਦੀ – ਉੱਤਰਦੀ &comma; ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਰੂਰ ਝਾਕਦੀ । ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਉਂ ਵੇਖਦੀ &comma;&NewLine;ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਕ-ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹਿਦਾ । ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸਾਹਮਣੇ &&num;8230&semi;।<&sol;p>&NewLine;<&excl;-- WP QUADS Content Ad Plugin v&period; 3&period;0&period;5&period;1 -->&NewLine;<div class&equals;"quads-location quads-ad35905 " id&equals;"quads-ad35905" style&equals;"float&colon;none&semi;text-align&colon;center&semi;padding&colon;0px 0 0px 0&semi;" data-lazydelay&equals;"3000">&NewLine;<amp-ad layout&equals;"fixed" width&equals;300 height&equals;250 type&equals;"adsense" data-ad-client&equals;"ca-pub-1861488811465739" data-ad-slot&equals;"4911303569"><&sol;amp-ad>&NewLine;<&sol;div>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਥੋੜੇ ਕੁ ਦਿਨ ਮੇਰੀ&NewLine;ਪਤਨੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿੰਦੀ ਰਹੀ । ਬੇਚਾਰੀ ਇਕੱਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਮੋਹ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ &OpenCurlyQuote;ਬੰਬ ’&nbsp&semi; ਫਟ ਗਿਆ –ਮੈਂ ਸਕੂਲੋਂ ਮੁੜਦਾ&NewLine;ਸਬਜ਼ੀ ਚੁੱਕੀ ਘਰ ਤੁਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਸਾਂ । ਉਹਨੇ ਦੁਕਾਨ &OpenCurlyQuote; ਚ ਬੈਠੀ ਨੇ &OpenCurlyQuote;ਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਲਈ । ਏਨੇ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ &excl; ਏਦਾਂ ਦਿਲਕਸ਼ ਸਲੀਕਾ &excl; ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਅੰਦਰ&NewLine;ਲੰਘ ਗਿਆ । ਗਾਹਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਉਹਨੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗ-ਸ਼ਰਮ ਅੱਖਾਂ &OpenCurlyQuote;ਚ ਭਰਕੇ ਆਖਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਮਾਫੀ ਦੇਣਾ ਭਾਆ ਜੀਈ&NewLine;&&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਥਾਏਂ ਗੱਡਿਆ ਗਿਆ । ਗੁੰਮ-ਸੁੰਮ । ਨਾ ਹੂੰ- ਨਾ ਹਾਂ । ਮੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ&NewLine;ਜਿਵੇਂ ਜਾਅਮ ਹੋ ਗਿਆ – &OpenCurlyQuote; ਕਾਦ੍ਹੀ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦੀ ਐ &comma; ਮੈਥੇਂ &excl; ਮੈਨੂੰ ਰਤੀ ਭਰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ । ਉਂਝ&NewLine;ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਕੰਬ ਜਿਹਾ ਗਿਆ । ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੋਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ &&num;8230&semi;। ਉਹਨੀਂ ਪੈਰੀਂ ਦੁਕਾਨ&NewLine;ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਆਇਆ । ਸਾਹਮਣੇ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਹੱਟੀ ਸੀ । ਕਈ &comma; ਚਾਹ –ਪਕੌੜੇ ਖਾਂਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ&NewLine;ਮੇਰੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ ।ਇਕ ਨੇ ਮਸਖ਼ਰਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੁੱਝ ਮਾਰੀ ।&NewLine;ਮੈਨੁੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ &comma;ਕੀ ਮਾਜਰਾ &excl; ਉਂਝ ਪਤਾ ਲੱਗਣੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਵੀ ਕਿਥੇ ਆ &excl; ਮੈਂ ਸਹਿਮ&NewLine;ਗਿਆ । &&num;8230&semi;’ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਦਾਲ &OpenCurlyQuote; ਚ ਕਾਲਾ ਆ&NewLine;&&num;8230&semi;&period;ਐਂਮੇ&nbsp&semi; ਨਈਂ ਟੋਹਦਾ ਕੋਈ ਆਏ-ਗਏ ਨੂੰ ਏਦਾਂ&NewLine;&&num;8230&semi;। &OpenCurlyQuote; ਮੈਂ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ । ਦੋ ਮੁਸ-ਫੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨ ।&NewLine;ਵਾਹ-ਵਾਹ ਹੁੰਦੜ-ਹੇੜ । ਪੋਚਵੀਆਂ ਪੱਗਾਂ । ਅਪ-ਟੂ-ਡੇਟੂ ।ਬਿਲਕੁਲ ਬਨਵੈਤ ਛੋਕਰੇ &excl; ਮੈਂ ਹੋਰ&NewLine;ਸਹਿਮ ਗਿਆ ।&&num;8230&semi;&period;ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ &excl; ਕਿਰਦਾ ਕਿਰਦਾ ਬੋਲ &comma; ਮੇਰੇ ਤਾਲੂ ਨਾਲ ਜਾ ਲੱਗਾ । ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ&NewLine;ਰੁਮਾਂਸ ਥਾਏ ਸੂਤਿਆ ਗਿਆ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyQuote;ਘਰ ’ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਚਾਹ ਮੰਗੀ । ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਈ ਰਾਮ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨੀ ਪਈ – &OpenCurlyQuote;ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਮਰਾ ਲੱਭੋ ਜੀਈ &comma; ਏਥੇ ਨਈਂ ਰਹਿਣਾ ਆਪਾਂ ਸਾਡਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਬਾਲ ਆ&NewLine;&&num;8230&semi;। ਮੈਂ ਨਾ ਆਖਾਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂ ਘੜੀ-ਮੁੜੀ ਤ੍ਰਭਕਦਾ &excl; ਸਹਿਮ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੁੰਮੜ ਜਾਂਦਾ&NewLine;। &&num;8230&semi;ਏਸ ਨਖਸਮੀ ਨੇ ਅਪਣਾ ਬੰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਈ ਏਸ ਕਮਰੇ &OpenCurlyQuote;ਚ&nbsp&semi;&nbsp&semi; । ਚੂਹੇ ਮਾਰਨ ਆਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਾਹੇ &OpenCurlyQuote;ਚ ਘੋਲ ਕੇ । &&num;8230&semi;ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਅੱਜ ਦੱਸਿਆ ਭੰਗਣ ਨੇ । ਕਹਿੰਦੀ – ਬੀਬੀ ਜੀਈ &comma; ਤੂੰ&NewLine;ਓਪਰੀ ਕਰਕੇ ਆ ਫਸੀ &OpenCurlyQuote;ਨਈਂ ਆਹ ਮਕਾਨ ਨਾ ਲਵੇ ਕੋਈ ਕਰਾਏ ਤੇ । &&num;8230&semi;ਛੇਤੀ ਕਰੋ ਸਰਦਾਰ ਜੀਈ । ਚੁੱਕੋ&NewLine;ਮਾਲ-ਸਬਾਬ ਏਥੋਂ &comma; ਚਲੋ ਕਿਤੇ ਹੋਰ । ਨਈਂ ਓਨੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਚਲਦੇ ਆਂ&&num;8230&semi;। ਕਿਤੇ ਨਈਂ ਮਾਰ&NewLine;ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਸਾਨੂੰ । ਭਾਈਜੀ ਹੋਣਾਂ ਦੇ ਰਹਿ ਲਾਂਗੇ ਥੋੜੇ ਦਿਨ &&num;8230&semi;। ਭਾਈ ਜੀ &comma; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਾਏ&NewLine;ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਸਾਂ । ਉਂਝ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ । ਸਾਰੇ &OpenCurlyQuote;ਹੁਕਮ’ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਈ ਨਾਜ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ&comma; ਸਾਡੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&&num;8230&semi;ਉਹ ਰਾਤ ਅਸੀਂ&NewLine;ਜਾਗਦਿਆਂ ਕੱਢੀ । ਨਾ ਰੋਟੀ ਨਾ ਚਾਹ । ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬੱਤੀ ਜਗਦੀ ਰੱਖੀ । ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਹਰਜੀਤ ਗੁਟਕਾ&NewLine;ਪੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ । ਆਨੇ –ਬਹਾਨੇ ਮਾਲਕ-ਮਕਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰੀ &comma; ਦੋ-ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਡਾ ਬੰਦ ਬੂਹਾ&NewLine;ਛੇੜਿਆ । ਪਰ &comma; ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਰਤਾ ਮਾਸਾ ਅਵੇਸਲ ਨਾ ਹੋਏ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਕੂਲੇ ਛੁੱਟੀ&NewLine;ਭੇਜ &comma; ਮੈਂ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਕਾਨ ਲੱਭਣ ਜਾ ਲੱਗਾ । ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤੀ ਵਾਕਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ&NewLine;। ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਵਾਕਫ਼ ਸਨ &comma; ਉਹ ਸਕੂਲੀਂ ਦਫ਼ਦਰੀਂ ਚਲੇ ਗਏ । ਵਰਮਾ ਉਸ ਦਿਨ ਛੁੱਟੀ ਤੇ ਸੀ । ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ&NewLine;ਕੰਮ ਸੀ ਕੋਈ । ਪਰ &comma; ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ&NewLine;ਦੱਸਦਾ &comma; ਪਈ ਮੈਂ ਓਥੇ ਨਈਂ ਰਹਿਣਾ । &&num;8230&semi;ਓਥੇ ਸ਼ਾਹ ਅਣਆਈ ਮੌਤੇ ਮਰਿਆ । ਗੋਲੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਚੂਹੇ&NewLine;ਮਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ । ਉਹਨੇ ਅੱਗੋਂ ਹੱਸਣਾ ਮੇਰੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ । ਟਾਂਚਾਂ ਕਰਨੀਆਂ&NewLine;ਮੈਨੂੰ – &OpenCurlyQuote;ਬੱਲੇ ਓਏ ਸੈਂਸਦਾਨਾਂ &excl; ਨਈਂ ਰੀਸਾਂ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ ਦੀਆਂ । ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੇ ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ –ਮ੍ਹਾਂ-ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਰੱਖਦੇ ਸੀ &&num;8230&semi;ਚਾਰ-ਚੱਕ ਧੁੰਮਾਂ ਪਈਆਂ&NewLine;ਸੀਈ &comma; ਆਹਲੂਆਲੀਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਣਜੀਤ ਸੂੰਹ &comma; ਸਿੰਘ-ਸਾਬ੍ਹ ਸਿੰਘ ਸਾਬ੍ਹ ਕਰਦਾ ਮਗਰ-ਮਗਰ&NewLine;ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਸੀ । ’ਤੇ &comma; ਤੂੰ&&num;8230&semi;ਤੂੰ ਤਾਂ ਗਿੱਲ ਈ ਗਾਲ ਛੱਡੀ ਆ &excl; ਤੂੰ &comma; ਮਰੇ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਈ ਡਰੀ&NewLine;ਜਾਨਾਂ &&num;8230&semi;ਬੱਲੇ ਓਏ ਤੇਰੇ &&num;8230&semi;। ਤੂੰ &&num;8230&semi;&period;ਤੂੰ ਦੱਸ &comma; ਭਲਾ ਕੇਹੜੇ ਘਰ ਨਈਂ ਮਰਦੇ ਬੰਦੇ &comma; ਕੋਈ&NewLine;ਜੰਮਦਾ ਈ ਮਰ ਜਾਂਦਾ &comma; ਕੋਈ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ । ਕੋਈ ਹੱਸਦਾ-ਖੇਲ੍ਹਦਾ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ &comma; ਕੋਈ ਹੱਡ-ਗੋਡੇ&NewLine;ਰਗੜਾ ਕੇ । ਕੋਈ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਲੁੜ੍ਹਕ ਜਾਂਦਾ &comma; ਕੋਈ ਲਹਿੰਦੀ ਉਮਰੇ । ਤੇ&&num;8230&semi;ਤੇ ਆਹ ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ &comma; ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਈ ਅੱਲਾ ਨੂੰ&NewLine;ਪਿਆਰੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੇ ਆ &comma; ਏਹ ਕਿਸੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਆ &&num;8230&semi;ਕਿਸੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ &period;&period;ਕਿਸੇ ਪਿਓ ਦੀਆਂ&NewLine;ਅੱਖਾਂ &period;&period;ਕਿਸੇ ਭੈਣ ਦਾ ਸੁਹਾਗ &excl;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਵਰਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ&NewLine;ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਮਾਡਲ-ਗਰਾਮ ਤੁਰ ਗਿਆ । ਸੰਘਾ ਸਾਬ੍ਹ ਦੀ ਕੋਠੀ ਐ &comma; ਏਥੇ । ਕੋਠੀ ਕਾਹਦੀ &comma; ਨਿਰਾ&NewLine;ਮਹਿਲ ਆ ਮਹਿਲ । ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਮਹੱਲ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ । ਸੰਘੇ &comma; ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰ &comma; ਸਰਦਾਰ&NewLine;&comma; ਲੰਬੜਦਾਰ &comma; ਸਰਪੰਚ ਗੱਲ ਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨ । ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ &comma; ਸੰਘੇ – ਵੱਡਾ ਜੈ ਸਿੰਘ &comma; ਛੋਟਾ ਭਰਾ&NewLine;ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ । ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਐ &comma;ਜਸਵਿੰਦਰ । ਛੋਟੇ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੰਡੇ ਹਨ –&NewLine;ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਬੁਰਛਿਆਂ ਅਰਗੇ । ਜੈ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਪਿੱਛੇ &OpenCurlyQuote;ਸੰਘਾ’ ਜੋੜਦੇ ਹਨ । ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਹੋਰੀਂ &comma; &OpenCurlyQuote;ਸਿੰਘਪੁਰੀ’ । ਸ਼ਾਇਦ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਣ ਲਈ । ਉਂਝ ਦੋਨਾਂ ਦੀ&NewLine;ਖੇਤੀਬਾੜੀ &comma; ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ&NewLine;। ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਪਈ ਐ ਦੋਨਾਂ &OpenCurlyQuote;ਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘਣ ਦੀ । ਸਾਡਾ &comma; ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ&NewLine;ਐ &comma; ਅੱਧਾ-ਅੱਧਾ । ਢਾਈ –ਢਾਈ ਸੌ ਏਕੜ ਪੈਲੀ । ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੌਂਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੋਲ ਚਾਰ&NewLine;ਟਰੈਕਟਰ ਚਾਰ ਜੀਪਾਂ-ਕਾਰਾਂ &comma; ਚਾਰ ਸਕੂਟਰ &comma; ਕਾਰ ਕੋਠੀਆਂ । ਪੂਰਾ ਠਾਠ –ਬਾਠ ਪਰ &comma; ਜੈ ਸਿੰਘ&NewLine;ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ । ਇਕਲੌਤੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਪਾਸ ਪੂਰੇ ਡੂੜ ਕਿੱਲੇ &OpenCurlyQuote;ਚ ਉਸਰਿਆਂ ਦੋ –ਮੰਜ਼ਲਾ ਮਹੱਲ । ਚਾਰ ਟਰੈਕਟਰ &comma; ਊਈਂ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਨ ਨੂੰ&NewLine;&comma; ਇਕ ਫੋਰਡ &comma;ਇਕ ਮੈਸੀ &comma; ਇਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ &comma; ਇਕ ਯੀਟਰ । ਤਿੰਨ ਕਾਰਾਂ – ਇਕ ਮਰਸਰੀ &comma; ਇਕ ਫੀਅਟ &comma;&NewLine;ਇਕ ਮਾਰੂਤੀ । ਤੇ ਜੀਪ-ਸਕੂਟਰ &comma; ਜੀਪ-ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਸੰਘਾ ਸਾਬ੍ਹ ਤੋਂ ਊਈਂ ਬਹੁਤ ਨੀਵੀਂ ਐ ।&NewLine;ਜਸਵਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹ ਗਿਆ । ਅੱਗੋਂ ਬਹੁਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵਿਆਹਿਆ ਗਿਆ&NewLine;। ਸਹੁਰਾ &comma; ਰੇਅਨ-ਬੋਨ ਕਨਸਟਰਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਚੈਅਰਮੈਨ । ਕਈ ਥਾਈਂ ਠੇਕੇ-ਰੇਲਾਂ &comma;ਸੜਕਾਂ&NewLine;&comma;ਨਹਿਰਾਂ &comma;ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤਕ ਖਿਲਰਿਆ ਕਾਰੋਬਾਰ । ਜਸਵਿੰਦਰ ਕਾਲਜੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੀ ਇਕ&NewLine;ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਜੀ&period;ਐਮ&period; ਬਣ ਗਿਆ । ਇਕ ਕੋਠੀ&nbsp&semi; ਡਲਹੌਜ਼ੀ&NewLine;ਬਣੀ ਬਣਾਈ ਮਿਲ ਗਈ ਦਾਜ &OpenCurlyQuote;ਚ । ਗਰਮੀਆਂ ਕੱਟਣ ਨੂੰ । ਇਕ ਬੰਬਈ ਬਣਾ ਲਈ ਸਰਦੀਆਂ ਕੱਟਣ ਨੂੰ । ਤੇ ਇਕ ਏਥੇ&NewLine;ਪਠਾਨਕੋਟ &comma; ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ । ਬੱਸ ਐਮੇਂ ਫੇਰਾ ਤੋਰਾ ਰੱਖਣ ਲਈ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਾਰਾ&NewLine;ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਵਾਲੇ । ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਾਲੀ ਕੋਠੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠਾਂ । ਦੂਜੇ ਚੌਥੇ ਫੇਰਾ&NewLine;ਮਾਰ ਛੱਡਣਾ । ਨੌਕਰਾਂ –ਮਾਲੀਆਂ ਦੀ ਝਾੜ-ਝੰਭ ਕਰ ਛੱਡਣੀਂ ।ਬਾਕੀ ਸਭ ਠੀਕ । ਪਰ&comma; ਸਭ –ਠੀਕ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਸਭ-ਅੱਛਾ ਨਹੀਂ ।ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਏਥੇ ਚੁੱਕ&NewLine;ਲਿਆਇਆ &comma; ਪਿੰਡੋਂ&nbsp&semi; । ਪੂਰਾ ਬਚ-ਬਚਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ।&NewLine;ਕੋਠੀ ਦੀ ਬਾਊਂਡਰੀ ਵਾਲ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਕਰਵਾ ਲਈ &comma; ਉੱਪਰ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਲਗਵਾ ਲਈ &comma; ਸੰਘਣੀ ਕਰਕੇ ।&NewLine;ਗੇਟ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਚੈਕ-ਪੋਸਟ &comma; ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ । ਪੂਰਾ ਹਥਿਆਰ-ਬੰਦ ਦਸਤਾ &comma; ਪਹਿਰੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ । ਆਏ –ਗਏ ਲਈ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ &excl; ਨਿਰੀ ਜ਼ਲਾਲਤ – &OpenCurlyQuote; ਕੌਣ ਓ ਤੁਸੀ &quest; ਕਿਥੋਂ ਆਏ ਓ &quest; ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ &quest; ਕਿਸ ਨੁੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ &quest; ਤੁਹਾਨੂੰ&NewLine;ਕੌਣ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਐ &quest; ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਟੈਲੀਫੂਨ ਹੁੰਦਾ ਐ । ਅੰਦਰੋਂ ਯੈਸ ਹੋਈ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲਾ ਅੰਦਰ&NewLine;ਜਾਂਦਾ ਐ &comma; ਉਹ ਵੀ ਪੂਰੇ ਪਹਿਰੇ ਥੱਲੇ &comma; ਰਫ਼ਲ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਸਾਰੀ ਫਾਰਮੈਲੇਟੀ ਪੂਰੀ&NewLine;ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੰਘਾ ਕੋਲ ਅੱਪੜ ਗਿਆ । ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੱਸੀ । ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਈ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਚਾਲੂ –&OpenCurlyDoubleQuote; ਪੱਤਰ ਤੇ ਪੱਤਰ ਆਏ ਹਨ ਸੰਘਾ –ਸਾਬ੍ਹ ਨੂੰ ਵੀ &&num;8230&semi; । ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਉਹਨਾਂ&NewLine;ਐਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੀਤਾ । ਫਿਰ ਹੋਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ । ਉਸ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਹੋਇਆ &comma; ਫਿਰ ਹੋਰ । ਉਹ&NewLine;ਨਿਬੇੜਿਆ ਫਿਰ ਹੋਰ &&num;8230&semi;। ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੇ ਸੋਹਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ।&NewLine;ਉਹਨੇ ਅੱਗੋਂ ਪੁਲੀਸ ਉੱਚ-ਮੁਖੀ ਨਾਲ । ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਪਦੀ ਬੇ-ਬਸੀ ਆਖ ਦੱਸੀ । ਫਿਰ ਸੰਘੇ ਹੋਰੀਂ&NewLine;ਦੂਜਾ ਦਾਅ ਵਿਰਤਿਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਗੁਰੀਲਾ ਫੋਰਸ ਦਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ&NewLine;ਸੀ । ਉਹਨੇ ਅੱਗੋਂ ਉਪਰਲੀ ਕਮਾਂਡ ਨਾਲ ਗੱਲ ਤੋਰੀ । ਹਾਈ-ਪਾਵਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਅੱਧੀ ਛੋਟ ਦੇ ਕੇ&NewLine;ਅੱਗੋਂ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤਾ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਪਹਿਲੇ ਵਹਿਮ ਤੋਂ ਡਰਿਆ&NewLine;ਜੈ ਸਿੰਘ &comma; ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਆਇਆ &comma; ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ । ਪਰ ਨਈਂ ।ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਸੀ । ਉਹਦਾ ਸਰਦਾ ਸੀ &comma;&NewLine;ਕਈ ਪਾਸਿਉਂ । ਮੈਂ &comma; ਨਿਰਾ-ਪੁਰਾ ਤਨਖਾਹ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਨਿਰਭਰ । ਪਿੰਡ ਹੱਟੀ&NewLine;ਸੀ । ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਰਲਦੇ ਸਨ । ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਲੱਗੇ । &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਤਨਖਾਹ &&num;8230&semi;&period;&period;ਨਿਰੀ&NewLine;ਤਨਖਾਹ ਆਸਰੇ ਕਿੱਡਾ ਕੁ ਮਕਾਨ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ &comma; ਕਰਾਏ &OpenCurlyQuote;ਤੇ &&num;8230&semi;&excl; <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੈਂ ਪਿਛਲੀ ਸਾਂਝ ਦਾ&NewLine;ਵਾਸਤਾ ਪਾਇਆ । ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਤਰਲਾ &comma; ਪਰ ਗੱਲ ਕੋਈ ਬਣੀ ਨਾ । ਕੋਠੀ ਦੇ ਨੌਕਰ-ਕਮਰਿਆਂ &OpenCurlyQuote;ਚ ਤਾਂ ਕੀ &comma; ਕਿੱਧਰੇ ਲਾਗੇ –ਛਾਗੇ ਵੀ ਢੋਈ ਨਾ ਮਿਲੀ । ਉਲਟਾ ਸੰਘਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ&NewLine;ਤੇਵਰ ਹੋਰ ਉਤਾਂਹ ਚੜ੍ਹ ਗਏ । ਆਖਣ ਲੱਗੇ – &OpenCurlyDoubleQuote;ਐਂ ਤਾਂ ਲੂਲੀ –ਭਟਿਆਰੀ&NewLine;ਸਾਰੀ ਐਥੇ ਆ ਬੜੂ &&num;8230&semi;ਇਹ ਕੋਈ ਸਰਾਂ ਆਂ &excl; ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ ਤਾਂ ਹਰ ਜਣੇ –ਖਣੇ ਨੂੰ ਆਇਆ&nbsp&semi; ਫਿਰਦਆ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ- &OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਜਣਾਂ-ਖਣਾਂ ਨਈਂ ਮ੍ਹਾਂ-ਰਾਜ੍ਹ &&num;8230&semi;ਮੈਂ ਪਰਮਜੀਤ ਆਂ ਪਰਮਜੀਤ &comma; ਜਸਵਿੰਦਰ ਦਾ&NewLine;ਹਮ-ਜਮਾਤੀ &OpenCurlyDoubleQuote; &OpenCurlyDoubleQuote; ਹਮ-ਜਮਾਤੀ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਆ ਉਦ੍ਹੇ &excl; ਕੇਦ੍ਹਾ ਕੇਦ੍ਹਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਾਂ&NewLine;&&num;8230&semi;&excl; ਸੰਘਾ ਸਾਬ੍ਹ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਹੋਰ ਰੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਇਹ ਜੈ&NewLine;ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹਦਾ ਮੁੰਡਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਜੱਸੀ &excl; ਜਿਹੜਾ ਪੱਗ-ਵੱਟ&NewLine;ਭਰਾ ਸੀ ਮੇਰਾ । ਦੋਨੋਂ ਇਕੋ ਸਕੂਲ &OpenCurlyQuote;ਚ ਪੜ੍ਹੇ ਸਾਂ &comma;&NewLine;ਡੇਹਰਾਦੂਨ । ਇਕੋ ਕਮਰੇ &OpenCurlyQuote;ਚ ਰਹੇ &comma; ਕਈ ਸਾਲ । ਓਥੋਂ ਉਹ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ – ਬੰਗਲੌਰ । ਕੋਈ ਡਿਗਰੀ –ਛਿਗਰੀ&NewLine;ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆਇਆ &comma; ਇੰਗਨੀਅਰਇੰਗ ਦੀ ਓਥੋਂ । ਤੇ ਮੈਂ &&num;8230&semi;ਮੈਨੂੰ ਮਾਸਟਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ । ਘਰ ਦੀ ਦੁਫਾੜ&NewLine;ਕਾਰਨ । &&num;8230&semi;ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸ਼ਹਿਰੀਂ ਖਿਸਕ ਗਏ । ਬਿਰਧ ਬਾਪੂ ਕੱਪੜਾ-ਕਿਰਿਆਨਾ ਕੱਲਾ ਕਿਮੇਂ ਸਾਂਭਦਾ &excl;&NewLine;ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਕੋ ਹੱਲੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ । ਤੇ ਮੈਂ ਡਾਕਟਰ ਬਣਦਾ ਬਣਦਾ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ । ਬੀ&NewLine;&period;ਐਸ &period; ਸੀ &lpar; ਮੈਡੀਕਲ &rpar; ਬੀ &period; ਐਡ । ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਦੁਕਾਨ &OpenCurlyQuote;ਤੇ । ਪਰ &comma; ਸੰਘਿਆ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਭਾਈਬੰਦੀ । ਪੂਰਾ ਮਿੱਤਰ-ਚਾਚਾ । ਉਹ ਇਕ &OpenCurlyQuote; ਵਾਜ ਮਾਰਦੇ &comma; ਮੈਂ ਦਸ ਵਾਰ ਜਾਂਦਾ । ਉਹ ਇਕ ਕੰਮ ਦਸਦੇ ਮੈਂ ਚਾਰ ਕੰਮ ਸਆਰਦਾ ।&NewLine;ਜਾਣੋ ਜੱਸੀ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਪੂਰ ਛੱਡਦਾ । ਘੱਟ &comma; ਉਹਨਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ । ਗਮੀ-ਖੁਸ਼ੀ &OpenCurlyQuote;ਚ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹੁੰਚਦੇ । ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹ &OpenCurlyQuote;ਚ ਸਾਹ ਪਾਉਂਦੇ । ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਭੁੱਲ-ਭੁਲਾ ਕੇ ਸੰਘੇ ਹੋਰੀਂ ਓਪਰੇ ਬਣੇ&NewLine;ਬੈਠੇ ਸਨ । ਓਪਰੇ ਈ ਨਈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇ-ਪਛਾਣ । ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ਤਮ । ਫੋਕੇ ਪਾਣੀ ਦਕ ਦੀ&NewLine;ਸੁਲਾਹ ਨਾ ਮਾਰੀ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਸਿਰ ਸੁੱਟੀ ਮੈਂ ਕੋਠੀਉਂ&NewLine;ਉੱਠ ਤੁਰਿਆ । ਪੂਰੇ ਪਹਿਰੇ ਹੇਠ । ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ &comma;ਉਵੇਂ ਬਾਹਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ । ਸਾਰਾ ਦਿਨ&NewLine;ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ । ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਚਾਰਾਜੋਈ ਨਾ ਚਲੀ । ਹਾਰ ਥੱਕ ਇਕ ਚੁਰਾਹੇ ਲਾਗੇ ਆ ਰੁਕਿਆ ।&NewLine;ਆਉਂਦੇ –ਜਾਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ । ਆਕਾਰਨ । ਅਕਾਰਨ ਨਈਂ &comma; ਬੇ-ਪਛਾਣ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ&NewLine;ਪਛਾਣਦਾ । ਧਮਕੀ-ਪੱਤਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ । &&num;8230&semi;ਓਥੇਂ ਲੰਘਦੀ ਹਰ ਖੁਲ੍ਹੀ ਦਾਅੜ੍ਹੀ ਮੈਨੂੰ&NewLine;ਬਨਵੈਤ ਛੋਕਰੇ ਲੱਗਦੀ &comma; ਤੇ ਹਫਿਆ –ਖਫਿਆ&nbsp&semi; ਹਰ&NewLine;ਚਿਹਰਾ &comma;ਅਤਿਵਾਦੀ । ਪਰ &&num;8230&semi;ਪਰ ਦਾਅੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸੀ । ਮੈਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ&NewLine;ਵਾਂਗ ਹਫਿਆ – ਖਫਿਆ ਸਾਂ । ਫਿਰ &&num;8230&semi;&period;ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਏ &excl; ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਦੀ ਪਛਾਣ&NewLine;ਕਿਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਏ &quest; ਮੈਂ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਦੀ ਪਛਾਣ&NewLine;ਅੰਦਰ ਡੁੱਬਿਆ &comma; ਮੈਂ ਦਸ ਵੀਹ ਲਾਂਘਾਂ ਹੋਰ ਅਗਾਂਹ ਨਿਕਲ ਗਿਆ । ਸੜਕ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੁਸਨ ਲਾਲ&NewLine;ਚਾਚੇ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਖੋਖਾ ਸੀ । ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ &comma; ਚਾਚਾ –ਹੁਸਨਾ&NewLine;। ਸਭ ਦੇ ਪੋਤੜਿਆ ਤੋਂ ਜਾਣੂ । ਹਰ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦਾ ਭਾਈਵਾਲ । ਸਾਰੇ &comma; ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ।&NewLine;ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਾਈ ਕਹਿ ਕੇ&NewLine;&comma; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤ-ਬੱਚਾ ਕਹਿ ਕੇ । &OpenCurlyQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<ul class&equals;"wp-block-list"><li>&OpenCurlyDoubleQuote; ਕਿਓਂ ਬੱਚੂ ਬੜਾ ਓਦਰਿਆਂ ਫਿਰਦੈਂ &&num;8230&semi;ਸੁੱਖ ਤਾਂ ਹੈਅ &&num;8230&semi;&excl; ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਤਾਂ ਰਾਜੀ&NewLine;ਐ &comma; ਈਸ਼ਰ ਸੂੰਹ । ਮਾਰੀ&NewLine;ਜਾਂਦਾ ਗਜ਼ ਤੇ ਗਜ਼ &period;&period;ਤੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਲੂਣ ਤੇਲ &&num;8230&semi;&excl; ਐਂਤਕੀ ਅੰਬਰਸਰ ਨਈਂ ਗਿਆ ਉਹ ਦਬਾਲੀ ਤੇ&&num;8230&semi;&period;&excl; ਉਹਨੂੰ&NewLine;ਆਖੀਂ ਕੁੰਭ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਜਾਣਾ ਇਸ ਵਾਰ &&num;8230&semi;ਪੂਰਾ ਮੀਨ੍ਹਾ ਲਾ ਕੇ ਮੁੜਨਾ &&num;8230&semi;ਆਪੇ ਈ ਸਾਂਭਿਓਂ ਪਿੱਛਾ&NewLine;&&num;8230&semi;&period;। &OpenCurlyDoubleQuote; ਇਕੋ-ਸਾਹੇ ਚਾਚਾ ਕਈ ਕੁਝ ਆਖ ਗਿਆ । ਮੈਂ ਡੋਰ-ਭੋਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ &comma; ਉਸ&NewLine;ਨੂੰ । &&num;8230&semi;ਕੀ ਆਖਦਾ ਅੱਗੋਂ &comma;ਕਿ ਦੌੜ ਆਇਆ ਆਂ ਮੈਂ ਪਿੰਡੋਂ &comma; ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ । ਜਿਹੜਾ&NewLine;ਸਾਡਾ ਬਾਪ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮਾਂ ਵੀ । ਮਾਂ&&num;8230&semi;ਮਾਂ ।ਤਾਂ ਕਿਧਰੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਦੀ ਈ ਮਰ ਗਈ ।&NewLine;ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਕਲ ਤਕ ਯਾਦ ਨਹੀਂ । ਸੁਣਿਆ – ਉਹ ਬੜੀ ਸਿਰੜੀ ਸੀ ਬਾਪੂ ਵਾਂਗ । ਬਾਪੂ ਭਰਤੀ&NewLine;ਵੀ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੈਦ ਵੀ । ਪਰ &comma; ਉਹ ਕੱਲੀ ਡਟੀ ਰਹੀ । ਲੂਣ ਤੇਲ ਦੀ ਹੱਟੀ ਕਰਦੀ &comma; ਘਰੇ ਈ । ਪਿੰਡ&NewLine;ਦੇ ਲੁੱਚੇ –ਲਫੰਗੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਢ੍ਹਾ ਲਾਉਂਦੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ । ਪਰ &comma; ਉਹ ਡੋਲੀ ਨਾ । &&num;8230&semi;ਫੇਰ ਪਤਾ ਨਈਂ&NewLine;ਕੀ ਹੋਇਆ ਉਹਨੂੰ । ਸੁਣਿਆ –ਘੋਨੇ ਸਾਧ ਦਾ ਜਾਦੂ –ਟੂਣਾ ਚਲ ਗਿਆ । ਬੱਸ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ&NewLine;ਗਈ । ਅਸੀਂ ਮਾਂ –ਪਿਓ ਬਾਹਰੇ ਤਿੰਨੋਂ &comma;ਤਾਇਆ ਜੀ ਕੋਲ ਰਹੇ &comma; ਕਈ ਚਿਰ । ਜਦੋਂ ਬਾਪੂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ&NewLine;ਕੇ ਮੁੜਿਆ &comma; ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਕਿਧਰੇ । ਮੈਂ ਹੁਸਨ ਲਾਲ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ&NewLine;ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੈਂ ਓਸੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ &OpenCurlyQuote;ਚ &comma; ਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ&NewLine;ਹਾਂ &&num;8230&semi;। ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਸੀ ਤੇ ਮਾਂ ਵੀ &&num;8230&semi;।<&sol;li><&sol;ul>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਸਟੀਲ ਦੇ&NewLine;ਸਲਾਸ &OpenCurlyQuote;ਚ ਪਾਈ ਦਾਰੂ ਚਾਚੇ ਨੇ ਦੋ ਘੁੱਟ ਪੀ ਕੇ ਮੁੜ ਰੈਕ ਉਹਲੇ ਢੱਕ ਦਿੱਤੀ । ਮੁੱਛਾਂ&NewLine;ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਉਹ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਉੱਲਰਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਓਏ ਤੂੰ ਬੋਲਦਾ&NewLine;ਕੁਸ਼-ਕਦਾ ਨਈਂ &excl; ਕੀ ਮਨੂਰ ਜਿਹਾ ਬਣਿਆਂ ਖੜਾਂ &&num;8230&semi;&quest;”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਬਿਨਾਂ&NewLine;ਬੋਲੇ –ਚਾਲੇ ਮੈਂ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਜੇਬ &OpenCurlyQuote;ਚੋਂ ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ ਕੱਢ&NewLine;ਕੇ ਉਸ ਵਲ ਵਧਾਇਆ । ” ਕੀ ਆ ਏਹ &&num;8230&semi;”&comma; ਕਹਿੰਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ । &OpenCurlyQuote; ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੰਗ &&num;8230&semi;”&comma; ਉਹ ਇਕ ਦਮ ਉਦਾਸ ਹੋ&NewLine;ਗਿਆ । ਪਰ &comma;ਅਗਲੇ ਹੀ ਛਿਨ ਮੁੜ ਸੰਭਲ ਗਿਆ । ਗਲਾਸ &OpenCurlyQuote; ਚ ਬਚਦੀ &comma; ਉਹਦੇ ਇਕੋ&NewLine;ਡੀਕੇ ਪੀ ਲਈ । &OpenCurlyDoubleQuote; ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਇਨਫਾਰਮ ਕੀਤਆ &quest;” &OpenCurlyDoubleQuote; ਨਈ&&num;8230&semi;&period;&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਨਾਂਹ ਵਿਚ ਸਿਰ ਮਾਰਿਆ । &OpenCurlyQuote;ਕਰ ਛੱਡਣਾ ਸੀ ਈ &excl; &OpenCurlyDoubleQuote; &OpenCurlyDoubleQuote; ਕੀ ਫੈਦਾ &excl; ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਣਾ &&num;8230&semi;”&comma; ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਠੀਅਕ&NewLine;ਆ&comma; ਪਰ &&num;8230&semi;ਫਿਰ ਵੀ ਕਰਨਾ ਤਾ ਬਣਦਾ ਈ ਆ &comma; ਇਹ ਕੰਮ । ਚਲ ਮੈਂ ਚਲਦਆਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ &&num;8230&semi;&period;।”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਅਸੀਂ&NewLine;ਦੋਵੇਂ ਠਾਣੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ । ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦਾ ਡਰ ਸੀ । ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਕਿਸੇ ਸੁਣੀ ਈ ਨਾ&NewLine;। ਸੁਣੀ ਈ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਆਡਰ ਮਿਲਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਚਲੋ ਚਲਦੇ ਆਂ &comma; ਤੁਆਡੇ&NewLine;ਪਿੰਡ &&num;8230&semi;ਬੈਠੋ ਗੱਡੀ &OpenCurlyQuote;ਚ ਪੁਆਓ ਤੇਲ ਤੀਹ-ਚਾਲੀ ਲੀਟਰ &&num;8230&semi;ਬੰਦਿਆਂ ਹਾਡਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਓ &comma; ਸਾਰਾ ਦਿਨ&NewLine;ਦੇ ਥੱਕਿਓ ਆ &&num;8230&semi;&period;। &OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਤਾ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ &comma; ਪਰ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗੁੱਸਾ ਗਿਆ &comma; ਪਤਾ ਨਈਂ ਉਸ ਨੇ&NewLine;ਕਿੱਦਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ &comma; ਆਪਣਾ ਆਪ । &OpenCurlyDoubleQuote; &&num;8230&semi;ਅੱਛਾ ਕਰੋ ਤਿਆਰੀ &comma;&NewLine;ਅਸੀਂ ਆਏ &comma; ਹੁਣੇ ਈ &&num;8230&semi;&period;&comma; &OpenCurlyQuote; ਆਖ ਕੇ ਚਾਚਾ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਇਆ &comma; ਦੁਕਾਨ &OpenCurlyQuote;ਤੇ । ਅੱਗੋ ਬਲਦੇਵ ਖੜਾ ਸੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਾਲਾ । &OpenCurlyQuote;&&num;8230&semi;&period;&period;ਆਹ&NewLine;ਸਾਂਭੋ ਆਪਦਾ ਆਦਮੀ ਪੁੱਤ &comma;ਬੜਾ ਤਭਕਿਆ ਫਿਰਦਆ ਏਹ । &OpenCurlyDoubleQuote; ਚਾਚੇ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ&NewLine;ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਦੱਸੀ । ਮੈਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਖੜਾ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ । ਕਦੀ ਚਾਚੇ ਵੱਲ ਕਦੀ ਉਸ ਵਲ ਦੇਖਦਾ&NewLine;ਰਿਹਾ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&&num;8230&semi;&period;&period;” ਕਿਓ ਕਾਮਰੇਡ ਬਓਤ ਡਰ ਲਗਦਆ &comma; ਮਰਨ ਤੋਂ &period;&period;।”&NewLine;ਖੁਲ-ਦਿਲੈ ਬਲਦੇਵ ਨੇ ਜਾਣੋ ਮੇਰੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਹੋਰ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ &comma; ਇਕ ਮੌਤ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਾ ਕੇ &comma;&NewLine;ਦੂਜਾ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਆਖ ਕੇ । ਇਹ ਗੱਲ ਨਈਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਉਂਦੇ &comma;&NewLine;ਜਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਜੁੜੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਸਗੋਂ ਬੜਾ ਮੋਹ ਸੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨਾਂ&NewLine;ਨਾਲ । ਪੂਰਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ ਮੈਂ &comma; ਮਾਰਕਸ &comma; ਲੈਨਿਨ &comma; ਸਤਾਲਿਨ ਤੇ ਮਾਓ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ।ਇਹਨਾਂ&NewLine;ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਕੋਟ ਦੇ ਕਲਾਰ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਟੁੰਗੀ ਰੱਖਦਾ ਸਾਂ ।&NewLine;ਕਈ ਸਾਰੇ ਰਸਾਲੇ –ਕਿਤਾਬਚੇ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਾਚੇ ਸਨ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ । ਪਰ &comma; ਧਰਮ-ਕਰਮ ਦੇ ਮਸਲੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਖਾਸਾ ਮੱਤਭੇਦ ਸੀ &comma; ਮੇਰਾ । ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ &OpenCurlyQuote;ਚ ਖਾਹ-ਮਖਾਹ ਦੀ ਦਖ਼ਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹਰਗਿਜ਼ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ &comma; ਇਹਨਾਂ ਦੀ । &&num;8230&semi;&period;ਭਲਾ&NewLine;ਰੂਸ ਦੇ ਕੀ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਹੋਈ &comma; ਉਹਨੇ ਸਾਡਾ &OpenCurlyQuote;ਕਾਲ-ਤਖ਼ਤ ਸਾਬ੍ਹ&NewLine;ਢੁਹਾਇਆ । ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਹਤਕ ਕਰਵਾਈ । ਬੱਸ &comma; ਜਦ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਾ ਹੋਇਆ &comma; ਕਾਮਰੇਡ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਹਿਰ ਲੱਗਾ&NewLine;ਸੀ ਮੈਨੂੰ । ਮੈਨੂੰ ਈ ਨਈਂ &comma; ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ । ਆਹੀ –&NewLine;ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਉਨ ਆਲੀ &&num;8230&semi;&excl;”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਬਲਦੇਵ&NewLine;ਨੂੰ ਮੈਂ &comma;ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਰੁਕ ਗਿਆ । &OpenCurlyDoubleQuote;&&num;8230&semi;&period;ਹਾਂ &comma; ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੀ&NewLine;ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ ਸੀਈ ਝੱਕਦਾ ਕਿਉਂ ਆਂ&&num;8230&semi;&period;” ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਇੱਕ ਹੱਲ ਹੋਰਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ । &OpenCurlyDoubleQuote; &&num;8230&semi;&period;ਬੋਲਣਾ ਕੀ ਆ&NewLine;ਭਰਾਵਾ &&num;8230&semi;ਮੈਂ &comma; ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੱਸ ਓਦਾਂ ਈ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਮੈਂ ਫਿਰ ਝੌਂਪ ਗਿਆ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; &&num;8230&semi;ਓਦਾਂ ਈ ਕੀ ਹੋਈ &comma;&NewLine;ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਤਾਂ । ਅਸੀਂ &&num;8230&semi;ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਕੋ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਂ &&num;8230&semi;&period;ਚਾਚਾ ਬਾਈ ਤੂੰ&NewLine;ਆਬਦਾ ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ ਨਈਂ ਦਿਖਾਇਆ ਏਨ੍ਹੂੰ&nbsp&semi; &quest; &OpenCurlyDoubleQuote; ਚਾਚਾ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹੱਸ ਪਿਆ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਤੂੰ ਦਖਾ ਦੇ ਤਾਂਆਂ&NewLine;ਆਪਣਾ&nbsp&semi; &comma; ਇਹ ਕੋਈ ਤਾਮਰ –ਪੱਤਰ ਆ ਜੇੜ੍ਹਾ ਮੈਂ&NewLine;ਕੱਲਾਈ ਠੱਗਿਆ ਫਿਰਦਆਂ । ਇਹ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਵਸੂਲ ਸਕਦਾ &comma;ਹੱਥੋਂ – ਹੱਥ । ਬੱਸ &comma; ਰਤਾ ਮਾਸਾ &comma;&NewLine;ਰੜਕ ਚਾਹੀਦੀ ਐ &comma; ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਈ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਚਾਚਾ ਇਕ ਦਮ ਗੰਭੀਰ ਹੋ&NewLine;ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਪੁੱਤਰ ਪਰਮਜੀਤ &comma; ਵਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਨਈਂ &&num;8230&semi;ਜ਼ਰੂਰ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ&NewLine;। ਪਰ &comma; ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ । ਇਹ ਦੇਹ ਅਮੁੱਲੀ ਵਸਤੂ ਐ &comma;&&num;8230&semi;&period;ਬਚਾਊਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਐ &comma; ਖੇਹ –ਕੌਡੀਆਂ&NewLine;ਹੋਣੋ&comma; ਪਰ ਅੰਦਰੀਂ ਦੜ ਕੇ ਨਈਂ । ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ &OpenCurlyQuote;ਚ ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ । ਜਿੱਥੇ&NewLine;ਇਕ ਅੱਖ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨਿਗਾਹ ਸੁੱਟੇ &comma; ਤਾਂ ਸੌ-ਪੰਜਾਹ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋੜਵੀਂ ਭਾਜੀ ਪਾਉਣ&NewLine;&&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਚਾਚੇ ਦੀ&NewLine;ਨਸੀਅਤ ਮੈਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਮੁਗਧ ਕਰ ਗਈ । ਮਣਾਂ-ਮੂੰਹੀ ਭਾਰ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਪੱਕੀ ਸੜਕ &OpenCurlyQuote; ਤੇ ਖਿਲਰ ਗਿਆ । ਦਿਨ-ਭਰ ਦੀ ਖੱਜਲ –ਖੁਆਰੀ ਇਕ ਦਮ-ਭੁੱਲ ਵਿਸਰ ਗਈ । ਲਾਗੇ ਖੜਾ&NewLine;ਬਲਦੇਵ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਠਾ-ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ। ਚਾਚੇ ਦੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੈਰਾਂ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote;&nbsp&semi; ਓ &&num;8230&semi;&period;&period;ਓ ਕੀ ਕਰਦਾ ਆ ਪੁੱਤਰ &comma; ਹੋਸ਼ ਕਰ ਕੁੱਸ਼ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲ &&num;8230&semi;ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ&NewLine;ਤੈਨੂੰ &&num;8230&semi;ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਤੇਰੇ ਆਲੀ &&num;8230&semi;ਜੁਆਨ ਜਹਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੁੱਢੇ-ਠੇਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਭਾਲਦਆਂ&NewLine;&&num;8230&semi;&period;ਆਪਣਾ ਪੈਰੀਂ ਆਪ ਖੜੋਣ ਸਿੱਖ ਬੱਚੂ &&num;8230&semi;ਆਹ ਬਲਦੇਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆ &comma;ਵਰਮਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ੍ਹ ਆ&NewLine;&&num;8230&semi;&period;ਤੂੰ &comma; ਕਿਉਂ ਓਦਰਿਆਂ ਫਿਰਦਆਂ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਲਾ – ਜਵਾਬ ਹੋਇਆ ਮੈਂ&NewLine;ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ । ਧਰਤੀ ਅੰਦਰ ਗੱਡ ਹੋਈ ਨਿਗਾਹ &comma; ਜਾਣੋਂ ਉਪਰ ਉਠਣ਼ ਜਾਂਦੀ ਲੱਗੀ । &OpenCurlyQuote; ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਕਿਮੇਂ ਪਤਾ ਮੈਂ ਵਰਮੇਂ ਲਾਗੇ ਰਹਿਨਾਂ &comma; &OpenCurlyQuote; ਮੇਰੇ –ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ ਕੁੜ੍ਹਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਜੇ ਮੇਰੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀ ਸੀ ਪਹੁੰਚਿਆ&NewLine;ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚੌੜਾ –ਨਿੱਗਰ ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਆ ਟਿਕਿਆ । ਮੈਨੂੰ&NewLine;ਹਲਾ-ਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦੇ &comma; ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋ ਨਿਕਲੇ ਬੋਲ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ – &OpenCurlyDoubleQuote;ਦਮ ਰੱਖ ਪੁੱਤਰਾ &comma; ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਸਾਬ੍ਹਜ਼ਾਦਾ ਏਂ ਤੂੰ &&num;8230&semi;&period;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਪਰ &comma; ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਪੁੱਜਦੀ ਵਾਜ਼ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਲੱਗੀ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਤੂੰ &period;&period;ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੰਜਰ ਦਿਆ ਲਿੱਦ ਈ ਕਰ ਛੱਡੀ ਐ &comma; &&num;8230&semi;ਵਾਲੀਏ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਕੀਤੀ&NewLine;ਕਰਾਈ ਖੂਹ &OpenCurlyQuote;ਚ ਪਾ ਛੱਡੀ ਆ &comma; ਤੂੰ । &OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਬਲਦੇਵ&NewLine;ਨਾਲ ਗੱਲੀਂ ਪਿਆ &comma; ਉਹ ਦੁਕਾਨ ਸਮੇਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ । ਉਸ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਖੜਾ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਗ&NewLine;ਪੈਰ ਅਸਲੋਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਲੱਗੇ । ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਮੈਂ ਲੰਮੀਆਂ ਲਾਂਘਾਂ ਮਾਰਦਾ ਘਰ ਵਲ&NewLine;ਨੂੰ ਖਿਸਕ ਗਿਆ&nbsp&semi; ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਘਰ&NewLine;ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ&&num;8230&semi;ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਸੀ ।- ਡਰਿਆ ਜਿਹਾ &comma; ਡੋਲਿਆ ਜਿਹਾ । ਹਰਜੀਤ ਡੋਰ-ਭੌਰ&NewLine;ਬੈਠੀ ਮੈਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ । ਨਾ ਚਾਹ &comma; ਨਾ ਰੋਟੀ । ਪਿੰਕੀ ਕਿਧਰੇ ਬਾਹਰ ਸੀ ਗਲੀ &OpenCurlyQuote;&nbsp&semi;&NewLine;ਚ । ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyQuote; ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਕਾਕਾ &&num;8230&semi;&quest;” ਮੈਂ ਸਹਿ ਸੁਭਾ ਪੁੱਛਿਆ । ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਇਕੋ ਵਾਰਗੀ ਫਿੱਸ ਗਈ । ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ&NewLine;ਨੇ ਸਾਹ ਸੂਤ ਛੱਡੇ ਆ ਮੇਰੇ ਉਹ ਨਿਖ਼ਸਮਾ ਦੁਪ੍ਹੈਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆ –ਉੱਜੜਿਆ ਚੋਪੜਿਆ ਦੇ ਖੇਲਦਾ&NewLine;&&num;8230&semi;ਆਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਈ ਨਈਂ । ਫੜ ਕੇ&NewLine;ਲਿਆਉਨੀਆਂ ਤਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਔਤਰਾਂ । ਤੂੰ ਸਵੇਰ&NewLine;ਦਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਆ ਵੜਿਆਂ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਏਸ ਖੂਹ &OpenCurlyQuote;ਚ ਡੁੱਬੀ ਰਈ ਆਂ ਸਾਰਾ&NewLine;ਦਿਨ &OpenCurlyDoubleQuote;&comma; ਡੁਸਕਣੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਭੁੱਬੀਂ ਰੋ ਉਤਰੀ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਉਸ ਨੂੰ&NewLine;ਵਰਚਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਅਜੇ ਇਕ ਪੈਰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਪੁੱਟਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਾਹਣੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ਾਂ ਆ ਚੜ੍ਹੀ – &OpenCurlyDoubleQuote;ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਭਾਅ ਜੀਈ &comma; ਸੁੱਖ ਤਾਂ ਹੈਅ ਨਾ &&num;8230&semi;”&comma; ਉਹਨੇ ਬੇ-ਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote;ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਈ&NewLine;ਆ &comma; ਏਹ ਈ ਜ਼ਰਾ ਓਦਰ ਗਈ ਆ &comma; ਕਹਿੰਦੀ ਆ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚੱਲੀਏ ਛੇਤੀ &comma; ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੱਲੇ ਆ ਘਰ&NewLine;&&num;8230&semi;” &comma; ਖੜੇ ਪੈਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਸੁਝੀ ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ&NewLine;&comma; ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਆ &comma; ਐਥੇ ਲਾਗੇ ਦੀ &&num;8230&semi;&period;ਪਿੰਡੋਂ ਆਇਆ ਨਈਂ ਜਾਂਦਾ ਟੈਮ ਨਾਂ&nbsp&semi; &comma; ਹੁਣ ਕਿੱਦਾਂ ਆਓਗੇ &&num;8230&semi;&excl; &OpenCurlyDoubleQuote;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote;ਅਸਲ &OpenCurlyQuote;ਚ ਗੱਲ ਇਹ ਐ ਭੈਣਾਂ ਕਿ ਕਿ &&num;8230&semi;” ਅਸਲ –ਨਕਲ ਕਰਦਿਆਂ&NewLine;ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸਣੀ ਪਈ । ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ । &&num;8230&semi;’ਸਰਾਫ਼-ਕੁਟੀਰ’ ਹਰਜੀਤ ਨੂੰ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾਂਦੀ ਸੀ । ਹੋਰਥੇ ਮਕਾਨ ਲੱਭਾ ਕੋਈ ਨਾ । ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ&NewLine;ਸੀ ਤਾਂ ਮੌਤ ਖੜੀ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ ਸਿਰ &OpenCurlyQuote;ਤੇ । ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ&NewLine;ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ ਸ਼ਾਹਣੀ ਅੱਗੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ । ਉਸ ਦਾ ਫਿਕਰ-ਮੰਦ ਚਿਹਰਾ ਇਕ ਦਮ ਬੁਝ ਗਿਆ । ਮੈਂ&NewLine;ਹੋਰ ਦਹਿਲ ਗਿਆ । ਪਰ &comma;ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਸੰਭਲ ਗਈ । ਚੰਨੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ ।&NewLine;ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਉਪਰ ਚਲੀ ਗਈ । ਮੁੜਦੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀ । ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਕਾਗਜ਼ ਸੀ ਇਕ&nbsp&semi; ।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">&OpenCurlyDoubleQuote; ਆਹ ਵੀ ਦੇਖ ਲਓ &&num;8230&semi;” ਉਹਦਾ ਗੱਚ ਹੋਇਆ ਗਲਾ&nbsp&semi; ਹਟਕੋਰੇ&NewLine;ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ । ਮੈਂ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਾਗਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਿਆਂ । ਧਮਕੀ ਪੱਤਰ – ਓਏ ਸੱਤ –ਪਾਲਾ ਠੱਗਾ &comma;&NewLine;ਜੇ ਭਲੀ ਚਾਓਨਾਂ ਆਂ ਤਾਂ &comma; ਕਾਲੇ ਆਲੇ ਮੋੜ ਲਾਗਲੀ ਵੱਡੀ ਟਾਹਲੀ ਹੇਠ ਐਸੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਰੀਖ ਨੂੰ&NewLine;ਪੂਰਾ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁੱਪਇਆ ਗਿਣ ਕੇ ਰੱਖ ਆ &&num;8230&semi;&period;ਨਈਂ ਤਾਂ ਘਾਣ-ਬੱਚਾ ਪੀੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਂਗਾ &&num;8230&semi;&period;।&NewLine;ਹੇਠਾਂ ਘੀਚੂ-ਮੀਚੂ ਜਿਹੇ ਦਸਖ਼ਤ । ਨਾ ਦਿਨ ਨਾ ਤਾਰੀਖ &comma; ਨਾ ਸਾਲ ਨਾ ਮਹੀਨਾ । <&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਪੱਤਰ&NewLine;ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਾਹਣੀ ਵਲ ਦੇਖਿਆ । ਸਾਰਾ ਮੂੰਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਸ ਦਾ ਭਰਿਆ ਗਲਾ ਸਾਫ਼&NewLine;ਸਾਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਸਰਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਬੜੇ ਡਰਪੋਕ ਸੀ ਭਰਾ । ਜਦ ਵੀ ਔਖਾ ਭਾਰਾ ਟੈਮ ਆਉਂਦਾ ਝੱਟ ਢੇਰੀ&NewLine;ਢਾਅ ਬੈਂਹਦੇ ।ਆਖਣ&nbsp&semi; ਲੱਗੇ – &OpenCurlyQuote; ਕਿਧਰੋਂ ਫੜ੍ਹ-ਧੜ ਕੇ ਰੱਖ ਆਉਨੇ ਆਂ । &OpenCurlyQuote; ਮੈਂ&NewLine;ਕਿਹਾ – ਕਿਉਂ ਰੱਖੀਏ ਫੜ-ਧੜ ਕੇ &&num;8230&semi;&period;ਕਿਉਂ ਚਾੜੀਏ ਭਾਰ ਸਿਰ &OpenCurlyQuote;ਤੇ । ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਦੋ ਨੰਬਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਐ &&num;8230&semi;। &OpenCurlyQuote; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੈਰ ਭੁੰਜੇ ਨਾ ਲਾਇਆ । ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਢਾਰਸ ਦਿੱਤੀ – &OpenCurlyQuote;ਹਿੰਮਤ ਕਰੋ ਸ਼ਾਹ ਜੀ &comma; ਹੌਂਸਲਾ ਰੱਖੋ ਇਹ ਪੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਐਮੇਂ ਕਿਮੇਂ ਦਾ ਲੱਗਦਾ &comma;&NewLine;ਜਾਅਲ੍ਹੀ ਜਿਹਾ ਕਿਸੇ ਗੁਆਂਡ ਮੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ &&num;8230&semi;&excl; ਜੇ ਅਸਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨੂੰ &&num;8230&semi;&period;&excl; ਪਰ ਜੀ&NewLine;ਕਿੱਥੇ &excl; ਉਹ ਆਏ ਦਿਨ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੁੰਦੇ ਗਏ । ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਦੁਕਾਨ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਨਾ ਜਾਂਦੇ । ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਕੰਮ &OpenCurlyQuote;ਚ ਚਿੱਤ&NewLine;ਨਾ ਜੰਮਦਾ । ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫੜਾ ਆਉਂਦੇ &comma; ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ &comma; ਕਈ ਉਲਾਮੇ ਆਏ ।&NewLine;ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਖੋਟੀ ਹੋ ਗਈ । ਕਾਰੀਗਰ ਦੋੜ ਗਏ । ਰੱਖਿਆ-ਰਖਾਇਆ ਸਭ ਬਿਲੇ ਲੱਗ ਗਿਆ । &OpenCurlyDoubleQuote; ਚੰਗੀ ਭਲਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਸ਼ਾਹਣੀ ਫੇਰ ਡੁਸਕਣ ਲੱਗ ਪਈ – &OpenCurlyDoubleQuote; ਆਪ ਤਾਂ ਕੰਜਰ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ &comma;ਮੈਂ&&num;8230&semi;ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ &comma; ਦੋ&NewLine;ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ &excl;ਨਾ ਮੋਏ ਨਾ ਮਰਿਆ ਗਿਆ &comma; ਨਾ ਜੀਂਦਿਆਂ&nbsp&semi; ਨਾ ਜੀਣ ਜੋਗੀ ਰਈ &&num;8230&semi;।&OpenCurlyDoubleQuote; ਲੱਛਮੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ । ਉਹ ਕਾਫੀ ਸੰਭਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ – &OpenCurlyDoubleQuote;&&num;8230&semi;&period;ਆਖਿਰ &comma; ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਰਨ ਈ ਪੈਣਾ ਸੀ &comma; ਆਪਣੇ ਲਈ &comma; ਬਾਲ-ਬੱਚੇ ਖਾਤਰ ।&NewLine;&period;&period;ਚੁੱਪਲਾਂ-ਜੁੱਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ &&num;8230&semi;&period;ਪੰਜ ਦਸ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਆ &&num;8230&semi;&period;ਸੋਚਿਆ &comma; ਕੋਈ ਭਲਾ ਲੋਕ ਆ&NewLine;ਰਹੂ ਅੱਧੇ ਮਕਾਨ &OpenCurlyQuote;ਚ &&num;8230&semi;ਗੱਲੀ –ਬਾਤੀ-ਟੈਮ ਲੰਘਦਾ ਜਾਊ &&num;8230&semi;ਪਰ ਜੀਈ &comma; ਮੇਰਾ ਕਾਦਾ ਜ਼ੋਰ ਆ &comma; ਅਭਾਗਣ&NewLine;ਦਾ ਕਿਸੇ ਤੇਏ &&num;8230&semi;&period;&excl;”<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਮੇਰੇ&NewLine;ਹੱਥਾਂ &OpenCurlyQuote;ਚ ਕੰਬਦਾ ਕਾਗਜ਼ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਸਾਂਭ ਲਿਆ । ਅੰਦਰਲੇ ਬਾਰ ਉਹਲੇ ਖੜੀ ਹਰਜੀਤ ਸਾਰਾ&NewLine;ਕੁਝ ਸੁਣੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ । ਛੜੱਪਾ ਮਾਰ ਕੇ ਝੱਟ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ । ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਉਹ ਲੱਛਮੀ ਦੇ&NewLine;ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਆ ਚਿਪਕੀ । ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਦੋਵੇਂ ਜੁੜੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ । ਅੱਖੋਂ ਰੌਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ&NewLine;&comma;ਮੂੰਹੀਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ । ਦੋਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁੱਖਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣੋਂ&NewLine;ਠੰਡੀਆਂ ਠਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ।ਬਾਹਰੋਂ ਗਲੀ &OpenCurlyQuote;ਚੋਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਆਇਆ &nbsp&semi;ਪਿੰਕੀ&comma; ਹਰਜੀਤ ਦੇ ਭੁਲਾਵੇਂ ਲੱਛਵੀਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ&NewLine;ਆ ਚਿਮੜਿਆ । ਹੇਠਾਂ ਲਪਕ ਕੇ &comma; ਉਸ ਨੇ ਝੱਟ ਪਿੰਕੀ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ । ਪਿੰਕੀ ਕਦੇ ਹਰਜੀਤ&NewLine;ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਝਾਕ ਲੈਂਦਾ ਕਦੇ ਲੱਛਮੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ । ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ&NewLine;ਕਿ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੰਮੀ ਕਿਹੜੀ ਐ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਂਟੀ ਕਿਹੜੀ &quest;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਉਹਨਾਂ&NewLine;ਦੋਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ &OpenCurlyQuote;ਚੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਆਬਸ਼ਾਰ ਮੇਰੀ ਡੰਗ ਹੋਈ ਦੇਹ &OpenCurlyQuote;ਤੇ&NewLine;ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਗਈ । ਰਗਾਂ-ਨਾੜਾਂ &OpenCurlyQuote; ਚ ਜਾਅਮ ਹੋਇਆ ਲਹੂ ਇਕ&NewLine;ਦਮ ਪਿਘਲ ਤੁਰਿਆ । ਮਹੀਨਿਆਂ ਭਰ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਪਲ-ਛਿਨ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਿਧਰੇ ਉਡ-ਪੁੱਡ ਗਈ ।&NewLine;ਚਿੰਤਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਲਾਗੇ ਹੋ ਕੇ ਖੜੋ ਗਿਆ । &&num;8230&semi;ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ &comma; ਜਿਵੇਂ&NewLine;ਹਰਜੀਤ ਤੇ ਮੋਢੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਲੱਛਮੀ ਦਾ ਇਕ ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਏ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਕੀ&NewLine;ਦੁਆਲੇ ਵਗਲ੍ਹਿਆਂ ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਹੁਸਨ ਲਾਲ ਚਾਚੇ ਦਾ &&num;8230&semi;&period;।<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">ਉਹਨਾਂ&NewLine;ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਬੱਝੀ ਗੰਢ ਵਲ ਦੇਖਦਾ ਮੈਂ ਪਾਣੀਓਂ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ –ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਜੀਤ&NewLine;ਦਾ ਰੌਣ-ਧੌਣ ਸੁਣ ਕੇ ਚੌਥਾ ਮਕਾਨ ਟੋਲਣ ਨਿਕਲ ਤੁਰਿਆ ਸਾਂ &comma; ਜਾਂ ਮੈਂ ਜੈ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਤੇ&NewLine;ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਨਵੈਤਾ ਕੋਠੀਓਂ ਦੁਰਕਾਰਿਆਂ &comma; ਸੱਤਪਾਲ ਸਰਾਫ਼ ਦੀ ਘਰ –ਕੁਟੀਆ &OpenCurlyQuote; ਚ ਸਿਰ ਲੁਕਾਈ ਬੈਠਾਂ ਸਾਂ &comma; ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਧਰਮ-ਧੜਾ &comma; ਵੇਸ-ਲਿਬਾਸ &comma;&NewLine;ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਦੇ ਉਚੇ –ਭਾਰੇ ਥਮਲੇ &OpenCurlyQuote;ਤੇ ਗੱਡ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੈਂ&NewLine;ਬਾਪੂ-ਚਾਚੇ ਦੇ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਨਾਲੋਂ ਕਿੰਨਾ ਬਉਨਾ ਗਿਰਮੁਠੀਆਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸਾਂ &excl; ਇਹ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਿਸਮ&NewLine;ਦੀ ਹੇਠੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾ-ਮੁਰਾਦ ਦੁਬਿਧਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਝੱਲਣੀ ਪਈ ਸੀ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਰਖੇ-ਪਰਖੇ ਜਣੇ –ਖਣੇ&NewLine;ਮਗਰ ਉੱਠ ਤੁਰਨ ਕਾਰਨ ਵੀ । ਬਾਪੂ-ਚਾਚੇ ਦਾ ਵਿਰਸਾ – ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਂ ਕਿੱਨਾਂ ਪਿਛਲ-ਖੁਰੀ ਤੋਰ ਲਿਆ&NewLine;ਸੀ &excl; ਵਰਮੇਂ-ਬਲਦੇਵ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਰਤਾ –ਮਾਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੰਭਲਿਆ । ਉਹ ਵੀ ਤਾਂ ਆਖਿਰ ਇਸੇ&NewLine;ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਛੱਤਰੀ ਹੇਠ ਜੰਮੇ ਪਲੇ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਏਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਹਿਤ-ਮਰਯਾਦਾ&NewLine;ਸੇਕੀ-ਹੰਢਾਈ ਸੀ &excl; ਧਮਕੀ –ਪੱਤਰ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਜਿੰਨਾ ਨੀਵੇਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਡਿੱਗਿਆ&NewLine;&&num;8230&semi;&excl;&excl; ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਕੋਈ ਹਊ-ਪਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ &excl;&excl;&excl;&excl;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;<&excl;-- WP QUADS Content Ad Plugin v&period; 3&period;0&period;5&period;1 -->&NewLine;<div class&equals;"quads-location quads-ad96551 " id&equals;"quads-ad96551" style&equals;"float&colon;none&semi;margin&colon;0px 3px 3px 3px&semi;padding&colon;0px 0px 0px 0px&semi;" data-lazydelay&equals;"3000">&NewLine;<amp-ad layout&equals;"fixed" width&equals;300 height&equals;250 type&equals;"adsense" data-ad-client&equals;"ca-pub-1861488811465739" data-ad-slot&equals;"6110719604"><&sol;amp-ad>&NewLine;<&sol;div>&NewLine;<&sol;p>&NewLine;